“DANGALAK” SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE

Authors : Sezer Özyaşamış Şakar

Pages : 394-405

Doi:10.20322/littera.1485470

View : 172 | Download : 98

Publication Date : 2024-07-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Sözcükler dilin doğasından ötürü tarihsel süreç içerisinde ses ve anlam bakımından değişir. Toplumsal ve kültürel değişiklikler, dil içi ve dil dışı etkenler kimi sözcüklerin temel anlamlarının zayıflamasına bunların yeni yan anlamlar kazanmasına sebep olur. Anlam bilimi kapsamında sözcükler bazen iyi yönde anlam iyileşmesine bazen de yozlaşma, bozulma ile anlam kötüleşmesine uğrar. Taŋ’dan türemiş olan dangalak da anlam kötüleşmesine uğramış sözcüklerden birisidir. Taŋ sözcüğünün zaman içerisinde ses, yapı ve anlam değişikliğine uğraması sonucu dangalak biçimi ortaya çıkmıştır. İlk olarak Eski Uygur Türkçesinde görülen taŋ sözcüğü Türkçenin tarihî dönemlerinde “olağanüstü, şaşırtıcı, hayret verici; tuhaf, acayip; hayret, şaşkınlık; mucize; tatlı, leziz, nefis, hoş” anlamlarını karşılamıştır. Eski Türkiye Türkçesinde taŋ ve daŋ biçimleriyle görülür. Türkçenin tarihî dönemlerinde taŋ sözcüğünden türemiş birçok ad ve birleşik fiil kullanılmıştır. Bu çalışmada taŋ sözcüğü ve türevlerinin Türkçenin tarihî dönemlerinden bugüne hangi anlamlarla kullanıldığı; dangalak sözcüğünün kökeni, sözcüğün hangi kaynaklarda geçtiği ve anlam bilimi açısından durumu ele alınmıştır. Taŋ ~ daŋ ad kökünden türeyen dangalak sözcüğü ilk olarak Osmanlı Türkçesi döneminde ortaya çıkmıştır. Kaynak eserlerde bu sözcüğün ait olduğu dil ve köken bilgisi konusunda farklı görüşler bulunur. Dangalak sözcüğünün Türkçe olduğu; taŋ ~ daŋ “hayret, şaşkınlık, şaşma” +a+lak biçiminde ortaya çıktığı düşünülmektedir. Dangalak sözcüğü bugün ölçünlü Türkiye Türkçesinde, Türkiye Türkçesinin ağızlarında ve argoda “akılsız, düşüncesiz kimse, şaşkın, bilgiçlik taslayan, kalın kafalı, aptal, kaba, budala, patavatsız kimse” anlamları ile kullanılmaktadır.
Keywords : taŋ, daŋ, dangalak, köken bilgisi, anlam kötüleşmesi

ORIGINAL ARTICLE URL