FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİSİNDEKİ “EYLE SER-MESTEM Kİ…” GAZELİNE YAZILAN MUSAMMAT VE NAZİRELER

Authors : İlyas Kayaokay

Pages : 342-371

Doi:10.20322/littera.1492604

View : 124 | Download : 79

Publication Date : 2024-07-30

Article Type : Research Paper

Abstract :16. asrın zirve şahsiyetlerinden Fuzûlî-i Bağdadî’nin (1483-1556), Divan’ı kadar Leylâ vü Mecnûn mesnevisi de edebiyatımıza büyük etki etmiştir. Mesnevinin kendisi gibi içerisinde yer alan bazı şiirler, asırlarca sevilerek okunmuş ve çeşitli formlarda da bestelenmiştir. Bilhassa aşk karşısındaki çâresizliği, hayranlık ve hayreti en samimi şekilde Mecnûn’un lisanından duyduğumuz “eyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedür” mısraıyla başlayan gazel, kanaatimizce mesneviyi gölgede bırakacak kadar hissiyatlı bir gazeldir. Leylâ ile Mecnûn’un 2658-2662 no’lu beyitleri arasında bulunan beş beyitlik mezkûr gazel, çeşitli şiir mecmualarına alınmış, 16. asırdan 21. asra kadar onlarca şair tarafından tanzir, tazmin ve tahmis gibi musammatlar yazılmıştır. Fuzûlî’nin adı geçen gazeline Şeyh Gâlib, Baba Tâhir, Şeref Hanım, Abdî, Emrî Murad ve Sipâhî olmak üzere altı şair tahmis, Âkif’ ise tesdis yazmıştır. 16. asırdan Usûlî ve Bağdatlı Rûhî, 17. asırdan Kâşif Es‘ad, 18. asırdan Âsaf, 19. asırdan Sutûrî, Ahmed Cezbî, Musâ Kâzım, Şeref Hanım, Abdî, Yenişehirli Avnî, Nâmık Kemâli Ahmed Kâmil ve Alî Emîrî, 20. asırdan Mestî ve Muhyiddin Râif de bu gazeli tanzir etmiştir. Bu çalışmada, beş yüzden fazla divan ve şiir mecmuasının taranması neticesinde elde edilen otuz civarında nazire, tesdis ve tahmisin tanıtımı yapılmıştır. Zemin gazelin Fuzûlî’ye ait olup olmadığı ve başka nazire kollarının teşekkül edip etmediği soruları da yapılan mukayeselerle cevap bulmuştur. Fuzûlî’nin bu gazeli özelinde, onun klâsik edebiyatımıza tesiri ile nazire geleneğinin işlev ve önemine dikkat çekilerek alana katkı sunulmuştur.
Keywords : Fuzuli, Leyla ile Mecnun, mensevi, nazire, gazel, mecmua

ORIGINAL ARTICLE URL