Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz

Authors : Abdullah Uçar
Pages : 268-282
Doi:10.30568/tullis.1796000
View : 90 | Download : 86
Publication Date : 2025-12-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin ölümsüz eseri Mesnevî’deki aşk felsefesini, özellikle 25. beytin derinlemesine incelenmesi ve farklı şerhlerle karşılaştırmalı analizi üzerinden ele almaktadır. “Toprak beden, aşk sayesinde göklere yükseldi; dağ raksa başladı, çevikleşti” ifadelerini içeren bu beyit, aşkın dönüştürücü ve mucizevi gücünü en çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Çalışma, bu beyitteki sembolik unsurların hem insani varlığın hem de cansız maddenin ilahi aşk karşısındaki reaksiyonunu nasıl simgelediğini göstererek Mesnevî’nin manevi derinliğine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında Muînî, Ebussuûd El-Kayserî, İsmail Hakkı Bursevî gibi 16 farklı şarihin 25. beyte dair yorumları incelenmekte ve karşılaştırılmaktadır. Şarihlerin ortak görüşü, aşkın hem maddesel hem de manevi âlemler üzerinde olağanüstü bir etkisi olduğudur. “Toprak beden”in yükselişi, genellikle peygamberlerin fiziksel bedenleriyle ilişkilendirilirken İsmail Hakkı Bursevî gibi bazı şarihler, bu yükselişin toprağın kendisinin olduğunu öne sürerek aşkın kudretini daha etkileyici bir şekilde vurgulamıştır. Benzer şekilde “dağ”ın harekete gelişi de neredeyse tüm yorumcular tarafından Tûr Dağı’ndaki ilahi tecelli olayıyla ilişkilendirilmiştir. Ayrıca beytin aruz vezni, kafiye ve redif gibi maddi yapısı incelenerek mana yapısı içinde taşıdığı sembolik anlamlar detaylandırılmıştır. Bu bağlamda aşk, hareketsizliği harekete, aşağıyı yukarıya çeviren mutlak bir ilke olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak çalışma, Mevlânâ’nın evrensel aşk anlayışını, 25. beytin detaylı analizi ve şerhler üzerinden sunduğu bütüncül yaklaşımla ortaya koyarak, aşkın insanı dünyevi tutsaklıktan kurtaran, ruhu besleyen ve fani aklın sınırlarını aşarak ilahi sırlara ulaştıran yegâne güç olduğunu göstermektedir.
Keywords : Mevlânâ, Mesnevî, Yirmi Beşinci Beyit, Şerh, Aşkın Kudreti

ORIGINAL ARTICLE URL