“KEMİRİLMİŞ” YARI AYDINLARDAN “TAMAMLANMIŞ” İDEAL AYDINLARA ATTİLÂ İLHAN’IN ÜÇ ROMANINDA “OLUMLU TİP-GERÇEK VATANDAŞ” ARAYIŞI

Authors : Nükhet Gedik, Sibel Bulut

Pages : 185-202

Doi:10.30568/tullis.1751190

View : 106 | Download : 142

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk edebiyatına yakın dönem tarihiyle ilgili önemli yapıtlar kazandıran Attilâ İlhan, sosyal gerçekçi bir anlayışa sahip, çekirdekten yetişme gazeteci kimliğiyle edebiyatın her sahasında eser vermiş üretken bir yazardır. İlk romanları Sokaktaki Adam, Zenciler Birbirine Benzemez ve Kurtlar Sofrası’nda sahip olduğu entelektüel birikimi antiemperyalist düşünce yapısı etrafında şekillendirerek roman kişileri üzerinden görünür kılmıştır. Attila İlhan, Kamarot Hasan bağlamında kendi değerleriyle çatışan aydının yalnızlığını, arada kalmışlığını işlemiştir. Aynı durum Zenciler Birbirine Benzemez’de de söz konusudur. Roman başkişileri hem “olumlu tip-gerçek vatandaş”ın arayışı içinde olmuşlar hem de kendi içindeki tezatlarla savaşmak zorunda kalmışlardır. Genel itibariyle her iki romanın başkişileri ile Cumhuriyet sonrası yetişen yeni Batı tipi aydının kimlik bunalımı bağlamında arayış ve düalite sorunu dile getirilmiştir. Kurtlar Sofrası, diğer iki romana göre daha somut bilgi, belge ve tarihsel verilerle kurgulanmıştır. Romanda anlatıcı yazarla özdeş olan Mahmud Ersoy, Ümid ve Hüsnü Faik gibi entelektüel kişiler, sorgulayan ve kritik eden söylemleriyle olumlu tip-gerçek vatandaş kimliğini taşıyan kişiler olmuştur. Bunlar içinde özellikle Ümid, yeni bir aydınlanma dönemine girerek Hasan ve Mehmed Ali’nin atlayamadığı son eşiği de geçip çelişki ve tezatlardan arınarak olumlu tip-gerçek vatandaş arayışında sona gelindiğini haber verir. Çalışmanın sonucunda, incelenen üç romanın aynı meselenin farklı cephe ve aşamalarını deneyimleyen arayış içindeki kişilerin sınanma süreçlerine dayandığı görülmüştür. Kendi ideolojisi ve birikiminden yola çıkarak yakın tarihimizde tanıklık ettiği aydın bunalımını aşmaya ve ideal vatandaş modeline ulaşmaya çalışan yazar, Hasan ve Mehmed Ali ile işaret ettiği tezatlar, çatışmalar, tamamlanmamışlık ya da kendi deyimiyle “kemirilmişliği” Kurtlar Sofrası’nın ideal kişileri ile aşmış, toplumun refahını destekleyecek örnek bir model sunmuştur.
Keywords : Attilâ İlhan, Sokaktaki Adam, Zenciler Birbirine Benzemez, Kurtlar Sofrası, olumlu tip-gerçek vatandaş

ORIGINAL ARTICLE URL