Göktaşlarında Yeryüzünün Kirleticileri Konusuna UUİ Uzay Tozu Ölçümü Girişimi ve Yer Laboratuvarı Toz Sayım Örnekleri

Authors : Hasan H. Esenoğlu, Ferda Perçin Paçal, Aris Çakiris, Asum Eslem Şahin, Namik Aysal, Ersin Kaygısız

Pages : 209-216

Doi:10.55064/tjaa.1630197

View : 47 | Download : 34

Publication Date : 2025-07-01

Article Type : Conference Paper

Abstract :Göktaşları Yer atmosferine girdikleri andan itibaren “kirlenmeye” ve taşıdıkları bilgiler eksilmeye başlamaktadır. Düştükleri yerlerde “bulaş” olma durumu da kaçınılmaz olmaktadır. Bulununcaya kadar ve sonrasında kirlilik ve bulaş yine devam etmektedir. Orijinal haline geri dönüşü olamayan kirlilik ve bulaşın modellenebilmesi için yüksek olasılıkla en temiz uzayda UUİ şartlarında ve en kirli de diyebileceğimiz yeryüzü şartlarında mesela toz örnekleri kullanılabilir. Bu amaçla, yeryüzü laboratuvarlarından (İÜ, İÜ-C, İBB, Acme-Kanada ve NASA) elde edilen Çanakkale göktaşı analiz sonuçlarının, UUİ’ndan elde edilenlerden farklı olup olmayacağının belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada söz konusu amaç doğrultusunda, (1) UUİ uzay tozu ölçümü girişiminde bulunulmuş ve bunun bilgisi burada paylaşılmıştır. (2) İÜ Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü laboratuvarında farklı konumlarda 6 lam üzerinde 18 dikdörtgen alanda UUİ görevine uyumlu olarak 7 gün (168) saat süresince toz birikimine (model girdisi-1) ilişkin sonuçlar verilmiştir. Göktaşların inceleneceği araştırma laboratuvarında farklı büyüklüklerde ve şekillerdeki toz yoğunluğu açık alanlarda ortalama 4.1±4.3 toz/m3 ve kapalı ortamlarda 0.7±0.4 toz/m3 (açık alanlar kapalı mekanlara göre yaklaşık 5.7 kat daha kirletici) olduğu belirlenmiştir. Benzer şekilde, tozlanma açık alanlarda ortalama 381.8±317.9 (saatte 2.27) toz ve kapalı mekanlarda ortalama 27.3±17.6 (saatte 0.16) toz (açık alanlar kapalı mekanlara göre yaklaşık 14 kat daha çok kirletici) olduğu belirlenmiştir. Her iki ortalama değerin standart sapmaları (±317.9 ve ±17.6) çok büyük çıkmıştır. Bu durum, seçilen sayım istasyonlarının birbirlerine göre büyük farklılıklarını belirtir ki çevre ve kullanım şartlarına duyarlılığını göstermiştir. Sonuç olarak, göktaşları gibi hassas inceleme ve ölçümlemelerin iyi çevre koşulları altında ve kapalı mekanlarda yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, toplanan tozların aynı sürede koruma altına alınarak bulaş (model girdisi-2) olup olmadıklarına ilişkin toz sayımları devam etmektedir. Sonuçlar, uzay tozu ölçümlerine ilişkin devam eden araştırmamızda, üzerinde durduğumuz göktaşların incelenmesinde ve yaşamın genetik araştırma ölçümlerinde Dünya’nın “kirleticilerini” orijinallerinden ayırmaya yönelik “güvenilirlik sınırlarının” belirlenmesinde yararlı olacaktır.
Keywords : Dust measurement, pollutants, contamination, Çanakkale meteorite

ORIGINAL ARTICLE URL