Terbiyeden Pedagojiye: Ahlak Kitaplarından Matbuata Osmanlı Devleti’nde Eğitim Mantığının Değişimi (1860 -1908)

Authors : Şaban Demir

Pages : 2600-2621

Doi:10.17240/aibuefd.2025..-1678933

View : 34 | Download : 63

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Review Paper

Abstract :XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde toplumla devlet arasındaki bürokratik yapının niteliği radikal biçimde değişmiştir. Toplumun bürokratik kanallarla ilişki kurma gerekliliği zaruri hâle gelmişken bürokrasi ve dolayısıyla devletle kurulacak ilişkiler de toplumun yeni niteliklere sahip olmasını bir ihtiyaç haline getirmiştir. Okuryazarlık, Osmanlı Devleti’nin on dokuzuncu yüzyılda toplumla ilişkisinde kritik bir noktaya evrilmiştir. Toplumun evrimini hızlandırmak içinse çocuklara özel bir önem atfedilmiştir. Çünkü, istikbal çocuklarda aranmıştır. Çocuğa yönelik algının değişmesiyle geleneğe dayalı terbiye metotlarından dönemi adına yeni bir bilim dalı olan pedagojiye doğru bir yönelim başlamıştır. Çocuğa bakış açısındaki değişim, geçmiş yüzyıllarda hâkim olan çocuğu topluma uyumlu hâle getirme anlayışının yerini, toplumu çocuğa yaklaştırma anlayışına bırakmıştır Çocuğa verilecek bakım ve terbiye çocuğun biyolojik ve–psikolojik gelişiminin anlaşılmaya çalışılmasını gerekli kılmıştır. Terbiye kavramı giderek dönemin pedagojik anlayışı doğrultusunda yeniden yorumlanmıştır. Çocuğun dünyası keşfedildikçe ailenin ve okulun mantığı da buna göre kurgulanmıştır. Ayrıca, okul ile aile arasındaki mesafe zamanla azaltılarak daha yakın bir iş birliği ortamı oluşturulmuştur Dönemin matbuatında, annelere ve babalara yönelik olarak çocukluk ve çocuk yetiştirme konularında öğretici nitelikte yazılar yayımlanmıştır. Terbiye kavramı toplumsal hafızada karşılık bulan bir kavram olduğu için pedagojik metotların toplumsal yapıda karşılık bulması için kolaylaştırıcı bir işlev üstlenmiştir. Bu çalışmada matbuat merkezinde ailede ve okulda değişen çocuk yetiştirme metotları ele alınmıştır. Bu süreci takip edebilmek için amacıyla dönemin gazeteleri ve mecmuaları taranmış, konuyla ilgili yazılar değerlendirilmiştir.
Keywords : Çocukluk, Terbiye, Pedagoji, Eğitim

ORIGINAL ARTICLE URL