Azerbaycan Basınında Petersburg Camisi İnşaat Süreci
Authors : Seyran Qayıbov
Pages : 95-123
Doi:10.26650/jes.2025.1576103
View : 37 | Download : 27
Publication Date : 2025-04-16
Article Type : Research Paper
Abstract :19. yüzyılın 1870’li yıllarından itibaren Çarlık Hükûmeti’ne, Petersburg’da bir mescit inşa edilmesi için defalarca başvuruda bulunan, ancak olumlu bir sonuç alamayan şehrin Müslüman nüfusunun hayali, ancak 20. yüzyılın başında II. Nikolay’ın onayıyla gerçekleşebilmiştir. Mescidin inşası için izin alınması, yalnızca başkent Petersburg’daki Müslümanları değil, tüm dünya Müslümanlarını da memnun etmiştir. Azerbaycanlı Müslümanlar da bu habere sevinmiş ve Petersburg Camisi’nin zamanında yapılabilmesi için düzenlenen bağış kampanyalarına aktif olarak katkıda bulunmuşlardır. Özellikle Hacı Zeynalabidin Tağıyev, Murtuza Muhtarov, Aşurbeyov Kardeşler, Hacı Musa Nağiyev ve diğer Bakü milyonerleri, bu projeye önemli ölçüde maddi destek sağlamanın yanı sıra, Azerbaycanlı Müslümanların bağış toplama faaliyetlerine de öncülük etmişlerdir. Petersburg Camisi’nin inşası için izin alınması, bağış toplanması, inşaatın başlaması ve açılışı gibi gelişmeler, dönemin sosyal ve kültürel hayatında büyük yankı uyandırmış ve basın-yayın organlarında geniş yer bulmuştur. Mescide duyulan ihtiyaç, inşaat izninin gecikme nedenleri ve inşaata karşı çıkanların amaçları gibi konular, dönemin gazetelerinde kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Özellikle Üzeyir Hacıbeyli’nin “Peterburqdakı Məscid Haqqında” makalesi ile “Ü” müstear imzasıyla yayımlanan “Peterburqda Məscid” adlı yazı, bu konuda önemli bilgiler içermektedir. Telgraf haberlerinde ise Bakü’de düzenlenen bağış toplantıları, toplanan yardımların gönderilmesi, bağışlar nedeniyle inşaatı denetleyen komitenin Azerbaycanlı Müslümanlara teşekkür mektupları, Petersburg Camisi’nin temel atma töreni ve bu törene katılanlar ve diğer faaliyetler hakkında ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. Buhara Emiri’ne yazılan teşekkür mektuplarında ise caminin inşası için yaptığı girişimler ve sağladığı maddi destekten ötürü kendisine duyulan minnettarlık dile getirilmiş; bu çalışmaları nedeniyle şimdiki ve gelecek nesillerin her zaman onu saygıyla anacağı ifade edilmiştir. Gazetelerde yayımlanan bu materyaller, günümüzde Petersburg Camisi hakkında yazılanların ve söylenenlerin doğruluğunu teyit etme açısından büyük önem taşımaktadır. Aynı zamanda bu yazılar, 20. yüzyılın başlarında Çarlık Hükûmeti’nin ve bazı Rus kesimlerinin Müslüman nüfusa yönelik tutum ve davranışlarını gözler önüne sermesi bakımından değerlidir. Öte yandan, bu belgeler sayesinde 20. yüzyılın başlarında yaşanan olaylar ve alınan kararlar karşısında Azerbaycan aydınlarının tutum ve yaklaşımlarına da tanıklık etmekteyiz.Keywords : Petersburg Camisi, Azerbaycan Basını, Gazete Yazısı, Bilgi, Bağış
ORIGINAL ARTICLE URL