İslâm Düşünce Geleneğinde Dilin Kökeni ve Muvâda‘a Teorisi: Abdüsselam el-Misiddî Örneği

Authors : Esma Kaya Aslan

Pages : 175-195

Doi:10.70971/akademikus.1758807

View : 212 | Download : 194

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Tunuslu dilbilimci Abdüsselam el-Misiddî’nin et-Tefkîrü’l-lisânî fi’l-hadâreti’l-Arabiyye adlı eseri çerçevesinde, dilin kökenine ilişkin tartışmaları ve muvâda‘a (toplumsal uzlaşım) teorisini ele almaktadır. Aynı zamanda klasik İslâm düşünce geleneğinde dile dair yaklaşımları incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, İslâm dünyasında dilin nasıl ortaya çıktığı, zaman içinde nasıl kurumsallaştığı, hangi yollarla anlam ürettiği ve toplumla nasıl bir etkileşim içerisinde olduğu gibi temel konulara odaklanılmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın temel amacı, İslâm medeniyetinde dilin doğasına ilişkin geliştirilen farklı dil teorilerini Misiddi’nin ele aldığı biçimde inceleyerek bu teoriler hakkında bilgi vermek ve onun muvâda‘a anlayışı üzerinden bu geleneksel yaklaşımlara alternatif bir yorum geliştirmektir. Araştırma sürecinde ilgili metinler doküman analizi yoluyla incelenmiş ve içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışmada ilk olarak tevkîf-î ilahî, teşri‘-i vaz‘ kanunu, muḥâkât ṭabi‘iyye ve naẓariyyetü’n-nuşuʾ ve’t-tenâsül gibi klasik dil teorileri ayrıntılı biçimde ele alınmış; ardından Misiddî’nin bu teorilere bir alternatif olarak sunduğu muvâda‘a anlayışına yer verilmiştir. Misiddî’nin, muvâda‘a kavramını yalnızca dilin oluşumunu açıklayan herhangi bir kuram olarak değil, mevcut tüm teorilere karşı kapsamlı ve bütüncül bir model olarak değerlendirdiği ortaya konulmuştur. Bu yönüyle çalışma, klasik dil anlayışlarını yeniden ele alırken, modern bir dil kuramı olan toplumsal uzlaşımı Misiddî’nin özgün yaklaşımıyla inceleyerek onun bu alandaki katkılarını ortaya koymayı ve literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Keywords : Arap Dili, Klasik Dil Teorileri, Abdüsselâm el-Misiddî, Muvâda‘a

ORIGINAL ARTICLE URL