Ebû Mutî‘ Mekhûl b. el-Fazl en-Nesefî’nin Kelâmcılığı

Authors : Muhammet Ali Çolak
Pages : 231-266
Doi:10.70971/akademikus.1768494
View : 186 | Download : 260
Publication Date : 2025-11-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Ebû Mutî‘ Mekhûl en-Nesefî (ö. 318/930) hicrî üçüncü asırda yaşamış ve hicrî dördüncü asrın başlarında vefat etmiş Mâverâünnehir âlimidir. Hayatı ile ilgili bilgiler oldukça sınırlıdır. Günümüze ulaşan eserleri ve âlimlerin tabakât kitaplarında yer alan bilgiler vasıtasıyla mezhepler tarihi, fıkıh, hadis ve tasavvuf gibi ilim dallarıyla uğraştığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Ebû Mutî‘ en-Nesefî’nin eserlerinde kelâm ilmi ile de ilgilenmiş olduğuna delâlet edebilecek pek çok ifade bulunmaktadır. Mâverâünnehir bölgesinde o yıllarda kelâm ilmi henüz geniş kesimlerce resmi bir hüviyet kazanmamışken Nesefî’nin bu ilimle ilgilenmiş olması üzerinde durulması gereken bir konudur. Ancak Nesefî’nin hayatı ve ilmi kişiliği ile ilgili yapılmış güncel çalışmalarda kelâmcı kişiliği yeterince aydınlatılmış değildir. Bu çalışmalarda Nesefî’nin mezhebî kimliği üzerinde farklı görüşler ortaya atılmış ve daha çok mezhepler tarihçiliği ve mutasavvıf kişiliği üzerinde durulmuştur. Nesefî’nin eserleri incelendiğinde kelâm ilmi ile ilişkilendirilebilecek birçok ifade bulunmaktadır. Ancak yine de onun eserlerinde doğrudan ilm-i kelâm ifadesi yer almamaktadır. Bizler çalışmamızda Nesefî’nin mezhebî kişiliği ile ilgili yapılmış güncel yorumlara değinecek ve ardından hocaları vasıtasıyla ait olduğu itikâdî geleneği ortaya çıkarmaya çalışacağız. Son olarak günümüze kadar ulaşmış eserlerinde yer alan kelâm ilmi ile ilişkilendirilebilecek kısımların neler olduğuna, bu kısımların onun mezhebî kişiliği hakkında verdiği bilgilere yer vereceğeyiz. Bunu yaparken Nesefî’den önce yaşamış ve çağdaşı olan âlimlerin eserlerine de müracaat edeceğiz. Böylelikle Ebû Mutî‘ en-Nesefî’nin kelâmcı kişiliği ile ilgili güncel çalışmalarda yer alan boşluğun giderilebileceğini düşünmekteyiz.
Keywords : Kelâm, İslam Mezhepler Tarihi, Ehl-i re’y, Mâverâünnehir, Ebû Mutî‘ en-Nesefî.

ORIGINAL ARTICLE URL