et-Teysîr fi’l-Ḳırâ’âti’s-Seb‘ ile Ḥırzü’l-Emânî ve Vechü’t-Tehânî Özelinde Feth ve İmâle Konusuna Dair Bir Değerlendirme

Authors : Durmuş Ali Uçar, Kahraman Bulgurcu

Pages : 124-140

Doi:10.51121/akif.2025.79

View : 68 | Download : 27

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Ebû Amr ed-Dânî (ö. 444/1053) ve Kâsım b. Firruh eş-Şâtıbî (ö. 590/1194) kıraat ilmine kaynaklık teşkil eden et-Teysîr fi’l-ḳırâʾâti’s-seb\\\' ve Ḥırzü’l-emânî ve vechü’t-tehânî isimli eserleriyle meşhur olmuş Endülüslü kıraat âlimleridir. Her iki kıraat âlimi, İbn Mücâhid’in (ö. 324/936) sistematize ettiği kırâat-i seb’ayı esas almıştır. Şâtıbî, Teysîr’deki kıraat ihtilaflarını ezberlemeyi kolaylaştıran yeni bir sistem oluşturmuştur. Bu çalışmada feth ve imâle konuları, Şâtıbî’nin Teysîr’e yaptığı ziyadeler perspektifinde ele alınmış olup sadece usûl bölümünü kapsamıştır. Feth ve imâle terimleri kıraat ilminin fonetik inceliklerini ve lafzi çeşitliliğini derinleştiren ve güçlendiren en önemli fonetik farklılıklardandır. Bu yüzden tespit edilen ziyadelerin literatüre, kıraat eğitim ve öğretimine yeni katkılar sunması amaçlanmıştır. Çalışmada karşılaştırma yöntemi tercih edilmiş; ilgili eserlerdeki feth ve imâleye dair rivayetler mukayeseye tabi tutulmuştur. Ziyadelerin kıraat eğitim geleneklerine ve nakil farklılıklarının Kur’an kelimelerinin okuyuşuna kattığı zenginlik klasik kaynaklardan ve modern şerhlerden hareketle çözümlenmiştir. Sonuç olarak Dânî bu konuya sekiz fasıl, Şâtıbî ise kırk sekiz beyit ayırmıştır. Şâtıbî, Teysîr’deki kıraat ihtilaflarını manzum hale getirmiş, feth ve imâle pratiklerine birtakım ziyadelerde bulunmuştur. Her iki eserde imam ve râvilerin bu minvaldeki görüşleri istisnalarıyla birlikte aktarılmış ve ilgili örnekleri verilmiştir. Dânî, bazen imâle vecihlerini tarik farkıyla tercihli aktarmıştır. Şâtıbî ise bu tercihlere ya işaret etmiştir ya da kıyaslamayarak sadece nakille yetinmiştir.
Keywords : Kıraat, Teysîr, Hırzü'l-emânî, Feth, İmâle

ORIGINAL ARTICLE URL