Osmanlı Mimarlık Tarihinde Yapı Türü Olarak Zaviye ve Fetret Dönemi Zaviyeleri

Authors : Feyza Köse Sayan, Nuran Pilehvarian (kara)

Pages : 55-79

Doi:10.33404/anasay.1581004

View : 55 | Download : 36

Publication Date : 2025-02-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Erken Osmanlı mimarlığının özgün yapı türlerinden biri olan çok işlevli zaviyelerin, Fetret Dönemi\\\'nde inşa edilen örneklerine odaklanmaktadır. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren siyasi ve toplumsal gelişmelerin etkisinde özgün bir mimari form olarak gelişen söz konusu zaviyeler, erken dönem Osmanlı mimarisini karakterize ederler. 14. yüzyılın başlarından 15. yüzyılın ortalarına kadar sultan adına inşa edilen imaretlerin merkezinde konumlanan ya da kentlerin çeperlerinde tek başına yer alan bu zaviyelerle ilgili terminolojik tartışmalar hala netlik kazanmamıştır. Bu bağlamda Fetret Dönemi zaviyeleri de bu terminolojik belirsizliğin dışında tutulamamaktadır. Ankara Savaşı’nın ardından I. (Yıldırım) Bayezid’in şehzadeleri Emir Süleyman, Musa Çelebi, İsa Çelebi ve I. (Çelebi) Mehmet arasında ki taht mücadelesi ile başlayan Fetret Dönemi (1402-1413) siyasi ve idari karmaşanın hâkim olduğu bir süreç olarak mimari açıdan dikkat çekmez. Ancak döneme ait yapılar ve belgeler incelendiğinde inşa faaliyetlerinin devam ettiği anlaşılmaktadır. Fetret Dönemi’nde inşa edilmiş olan ve günümüze ulaşan Amasya Yakup Paşa Zaviyesi ve Tokat Hamza Bey Zaviyesi, Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini oluşturmaya başladığı erken dönem mimarisinde çok işlevli zaviye yapıları olarak öne çıkar ve dönemlerine özgü bir nitelik taşır. Çelebi Mehmet’in egemenlik bölgesinde, ona bağlı iki yönetici tarafından yaptırılan, yalın ve gösterişten uzak mimari özellikler sergileyen bu iki zaviye, dönemin toplumsal koşullarının mimariye etkilerini tespit etmek açısından örnek oluştururlar. Bu çalışma kapsamında incelenen yapıların özgün vakfiyeleri, zaviyelerin hayır kurumu olarak ayrım gözetmeksizin herkese hizmet etme misyonuyla inşa edildiğini ortaya koymakta ve bu anlayışın, dönemin toplumsal ve kültürel koşulları çerçevesinde bu yapı türüne özgü mimari kimliği yansıtması açısından önem taşıdığını göstermektedir. Günümüzde cami olarak kullanılan bu yapıların kuruluşlarında toplanma, yönetim, ibadet, eğitim, ücretsiz yemek ve konaklama gibi işlevlerle halka açık zaviye yapıları olduğu anlaşılmaktadır.
Keywords : Fetret dönemi mimarisi, çok işlevli zaviye, Tokat Hamza Bey Zaviyesi, Amasya Yakup Paşa Zaviyesi

ORIGINAL ARTICLE URL