Maslahat Kavramının İslam Hukukundaki Rolü: Musa Carullah’ın Yaklaşımı Ve Hukukî Esneklik Üzerine Bir Değerlendirme

Authors : Mehmet Cuma Gülcü

Pages : 45-65

View : 112 | Download : 88

Publication Date : 2025-06-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Maslahat, İslam hukukunda içtihat mekanizması işletilirken başvurulan unsurlardan biri olarak birey ve toplum yararını merkeze alan, hukukun esnekliğini ve dinamizmini sağlayan bir kavramdır. Klasik dönemde âlimler, maslahatı hukukî delil olma statüsü konusunda farklı değerlendirmiştir. İçtihat süreçlerinde bazı âlimler, maslahatı ön plana çıkararak hüküm üretmiş ve onu içtihatlarında belirleyici bir ilke olarak benimsemişlerdir. Buna karşılık, cumhur ise içtihadın geleneksel ve sıkı usul kriterlerine bağlı kalmış; maslahatı ancak naslarla çelişmemesi ve onlara uygun olması şartıyla yardımcı bir yöntem olarak değerlendirmişlerdir. Bu tartışmalar, maslahatın hukuk gelişimi ve içtihattaki rolünü her dönemde güncel kılmıştır. Bu çalışmada Musa Carullah’ın (Ö. 1949) İslam hukukunda maslahata verdiği merkezi rol ve yenilikçi yaklaşımı ele alınıp, Carullah’ın, maslahat ilkesini hukuki hükümlerin tarihsel ve toplumsal bağlamda yorumlanmasında temel dinamik olarak gördüğü, sabit ve değişken hükümler ayrımı üzerinden İslam hukukunun değişen şartlara uyumunu savunduğu ifade edilecektir. Bu çalışma, Carullah’ın maslahat anlayışını klasik gelenekle karşılaştırarak hukukî esnekliğe ve çağdaş içtihada katkılarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Carullah’ın maslahat merkezli yaklaşımı ile fıkıh metodolojisi arasındaki farklar incelenecek, onun görüşlerinin çağdaş İslam hukukundaki yeri değerlendirilecektir. Mesâlih-i mürsele bağlamında maslahata yaklaşımı ve hukuka sağladığı esneklik değerlendirilecektir.
Keywords : İslam Hukuku, Maslahat, Musa Carullah, İçtihat, Hukuki Esneklik, Mesalih-i Mürsele

ORIGINAL ARTICLE URL