TUNCELİ BOTANİK ÇEŞİTLİLİĞİNDE ÖLMEYEN OT: FİTONOMİ BAĞLAMINDA HELİCHRYSUM ARENARİUM

Authors : Ali Koç

Pages : 227-239

View : 91 | Download : 118

Publication Date : 2025-10-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Tunceli, coğrafi konumu, iklim çeşitliliği ve toprak yapısıyla Türkiye \\\'nin zengin biyolojik çeşitlilik alanlarından biridir. Munzur Dağları ve Milli Parkı, 1500’ü aşkın bitki türüne ev sahipliği yaparken, bunların 200’ü endemik karakterdedir. Bu floristik zenginlik içinde Helichrysum arenarium (halk arasında Ölmeyen Ot, Altın Ot, Düzgün Baba çiçeği), fitonomi (bitki ad bilimi) bağlamında dikkat çeken bir tür olarak öne çıkar. Bitkinin taşıdığı çoklu isimler, dilsel kökenleri ve kültürel kodlarıyla fitonomik bir inceleme alanı sunar: “Ölmeyen Ot” adı, kurusa bile sarı rengini koruyan çiçek yapısına atıfla türetilirken; “Düzgün Baba” adı, Alevi inancında doğa-insan bütünlüğünü simgeleyen Düzgün Baba kültüyle ilişkilidir. Bu isimlendirmeler, bitkinin morfolojik özellikleriyle yerel inanç sistemlerinin kesişimini yansıtır. Fitonomik analiz, bitki adlarının dilbilimsel kökenlerini, semantik çağrışımlarını ve kültürel anlam katmanlarını ortaya koyar. “Altın Ot” metaforu, bitkinin sarı çiçeklerinin ekonomik değerini değil, şifa ve kutsallık atfını vurgular. Tunceli\\\'de bitki adlandırmaları, yalnızca taksonomik bir işlevle sınırlı kalmayıp, ekolojik bilginin nesiller arası aktarımını sağlayan biyokültürel bir araçtır. Alevi ritüellerinde kullanılan bitkilerin adları “Düzgün Baba” bağlantısı), doğanın kutsanması ve insan-doğa diyalektiğini simgesel düzlemde ifade eder. Bölgenin biyokültürel mirası, bitki çeşitliliğinin dilsel ve inançsal boyutlarıyla korunmaktadır. Bu çalışmanın amacı da yöredeki bu bitki adlandırmalarını fitonomi bağlamında incelemektir. Fitonomi disiplini, bu mirasın sürdürülebilirliği için bitki adlarının etimolojik, etnobotanik ve sosyolinguistik bağlamlarını çözümleyerek önemli bir rol oynar. Tunceli özelinde, bitki isimlerinin arkasındaki halk bilgeliği, ekolojik adaptasyon stratejileri ve kültürel kimlik inşası, antropolojik bir perspektifle ele alınmayı gerektirir.
Keywords : Tunceli, Fitinomi, dilbilim, helichrysum arenarium

ORIGINAL ARTICLE URL