Tefsir Usûlü Eserlerinde Vehbî İlmin Dönüşümü: Klasik ve Modern Dönem Karşılaştırması

Authors : Akif Yıldırım

Pages : 638-660

Doi:10.34247/artukluakademi.1764599

View : 130 | Download : 156

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân’ın doğru anlaşılması ve yorumlanması, İslam ilim geleneğinde hem ilmî hem de dinî açıdan temel bir faaliyet olarak kabul edilmiştir. Bu yorum faaliyetinin en önemli aktörü olan müfessirin ilmî donanımı, erken dönemlerden itibaren hem tefsirlerin mukaddimelerinde hem de tefsir usûlüne dair müstakil eserlerde tartışılmıştır. Bu bağlamda, müfessirin sahip olması gereken bilgi türleri genellikle “kesbî” ve “vehbî” olmak üzere iki ana kategoride ele alınmıştır. Kesbî bilgi, kişinin eğitim, araştırma ve zihinsel çaba yoluyla edindiği bilgi türlerini ifade ederken; vehbî ilim, Allah vergisi olarak doğrudan kalbe ilka edilen ilham, basiret, hikmet ve sezgi gibi bilgi formlarını ifade etmektedir. Bu çalışma, tefsir usûlü alanında müfessirin sahip olması gereken ilmî donanımı, vehbî ve kesbî ilimler ayrımı çerçevesinde tarihsel dönemler ve karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır. Araştırma, Kur’ân’ın anlam katmanlarına ulaşmada vehbî ilme, tefsir usûlü eserlerinde nasıl yaklaşıldığını ortaya koymaktadır. Çalışma, ilk dönemden modern döneme kadar kaleme alınmış tefsir usûlü literatürünü inceleyerek vehbî ilim anlayışının kavramsal evrimini ve bu evrimin eserlerdeki yansımalarını analiz etmektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve içerik çözümlemesi tekniklerinin kullanıldığı incelemede, vehbî ilimlerin ihlâs, mânevî sezgi, kalbî idrak ve ilim–amel bütünlüğü gibi bireysel ve ahlâkî yetkinliklerle doğrudan ilişkili olduğu; kesbî ilimlerin ise Arap dili ve grameri, lafız–mana ilişkisi, Kur’ân ilimleri ve kıraat bilgisi gibi sistematik alanlara dayandığı tespit edilmiştir. Bulgular, klasik tefsir usûlünde tanımlanan vehbî ilmin, tasavvuf düşüncesindeki keşf kavramı ile büyük ölçüde örtüştüğünü, hatta çoğu eserde kavramsal düzeyde bu terimle eş anlamlı biçimde kullanıldığını göstermektedir. Araştırma, tefsir faaliyetinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için kesbî bilgi ve sistematik metodolojinin öncelikli ve vazgeçilmez bir temel oluşturduğunu; vehbî kabiliyetlerin ise bu süreci destekleyen, derinleştiren ve tamamlayan bir unsur olarak işlev gördüğünü savunmaktadır.
Keywords : Tefsir, Tefsir Usûlü, Müfessir, Vehbî İlim, Keşfî İlim., Dönüşüm

ORIGINAL ARTICLE URL