Abdülkâhir el-Cürcânî'nin Sözdizim Nazariyesine İşlevsel Bir Yaklaşım

Authors : Hüseyin Çiçek, Mehmet Ali Kılay Araz

Pages : 1-23

Doi:10.34247/artukluakademi.1629847

View : 245 | Download : 149

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Modern dilbilim yaklaşımlarından biri olan işlevsel yaklaşım, dilin işlevlerini ve kullanımlarını dikkate alarak kapsamlı bir inceleme yapmayı savunur. Edimbilimle sıkı bir ilişkisi olan işlevsel yaklaşımın, geleneksel Arap dili çalışmalarındaki izleri olsa da bu çalışmalarda sistematik bir işlevselcilikten bahsetmek zordur. Çalışmanın ele aldığı problem, söz konusu yaklaşımın, Abdülkâhir el-Cürcânî’nin (öl. 471/1078-79) dil düşüncesiyle ne derece örtüştüğüdür. Kur’an’ın i‘câzını fesahat ile fesahatin kaynağını ise sözdizimle açıklayan Cürcânî’ye göre sözdizimsel bir yapının anlamlı olabilmesi için mutlaka bir işlev ve kullanımı sağlaması gerekir. Cürcânî, dilbilgisel kurallara uygun olsa bile belirli bir işlevi sağlamayan sözdizimsel yapının anlamsız olduğunu düşünür. Bu çalışmanın amacı, modern dönem yaklaşımlardan işlevsel yaklaşım ile Cürcânî’nin dil anlayışı arasında karşılaştırmalı metotla bir ilişki kurmaktır. Buradan hareketle elde edilen sonuca göre Cürcânî’nin Delâil özelindeki genel dil anlayışı ve sözdizim yaklaşımı işlevsel ve kullanım temellidir. Zira Cürcânî’nin Delâilü’l-i‘câz adlı eserinde yapı-kullanım ilişkisi bağlamında söyledikleri, işlevsel yaklaşımın temel ilkeleriyle büyük oranda örtüşür.
Keywords : İşlevselcilik, Abdülkâhir el-Cürcânî, Delâilü’l-i‘câz, Kullanım, İşlev

ORIGINAL ARTICLE URL