LALE DEVRİ SEFARETNAMELERİNİN OSMANLI MODERNLEŞMESİNDEKİ YERİ

Authors : Gökhan EŞEL

Pages : 41-46

Doi:10.31455/asya.1021214

View : 63 | Download : 9

Publication Date : 2022-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Miladi 1718 yılında Habsburg Hanedanı’nın idaresindeki Avusturya Krallığı ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan Pasarofça Antlaşması ile başlayan görece barış döneminde Osmanlı Devleti, Avrupalı devletlerle ilişkilerinde normalleşmeye önem vermiştir. Bu dönemde Batı ile iyi ilişkiler teşkil etmek amacıyla da Avrupa’da bazı devletlere elçiler gönderilmiştir. Gönderilen bu elçilerin kaleme aldıkları sefaretnameler insert ignore into journalissuearticles values(elçilik raporları); aracılığı ile Avrupa’yı daha yakından tanıma imkânı bulan Osmanlı Devleti, bir yandan Batı tarzı diplomasi usulleri ile tanışırken bir yandan da Batının sosyal, kültürel ve teknolojik farklılıklarını yakından tetkik etme imkânı bulmuştur. Divan edebiyatının genellikle nesir usulünde kaleme alınan önemli çeşitlerinden olan sefaretnameler, aynı zamanda Osmanlı modernleşmesinin ve Osmanlı diplomasi tarihinin temel belgeleri arasında yer almaktadır. Günümüze kadar ulaşabilmiş olan yaklaşık kırk altı adet sefaretname örneklerinin bazıları daha sonra tarihçiler ya da vakanüvisler tarafından kaynak olarak kullanılmış ve bazıları da yayımlanmıştır. Bunların arasından en fazla bilineni Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi’nin Paris Sefaretnamesi günümüze Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulunca “100 Temel Eser” arasında geçerek ortaöğretim ders kitaplarında yer almaktadır. Sefaretnamelere dair kaleme alınan ve temel kaynaklardan biri olan Faik Reşit Unat’ın “Osman Sefirleri ve Sefaretnameleri” isimli eserinde de belirtildiği gibi Lale Devri diye adlandırılan ve M. 1719-1730 yıllarını kapsayan dönemde bilinen dört sefaretname günümüze ulaşmıştır. Dolayısıyla çalışma bu sefaretnameleri ihtiva etmektedir. Çalışmada, İbrahim Paşa’nın Viyana Sefaretnamesi, Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi’nin Fransa Sefaretnamesi, Nişli Mehmed Ağa’nın Rusya Sefaretnamesi ve Ahmed Dürri Efendi’nin İran Sefaretnamesi örnekleri özelinden hareketle sefaretnamelerin Osmanlı modernleşmesindeki yeri ve Lale Devri’nde dönemin uluslararası ilişkilerin de diplomasi yöntemleri, tarihsel bir perspektif ile değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Lale Devri, Sefaretname, Pasarofça, Türk Modernleşmesi

ORIGINAL ARTICLE URL