Son Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Bir Fıkıh Kitabı: Şehr-i Gülşen ve Dil Özellikleri

Authors : Tuğçe Kuşcu, Şükran Binici, Sadi Gedik

Pages : 253-268

Doi:10.31455/asya.1708946

View : 100 | Download : 85

Publication Date : 2025-09-25

Article Type : Research Paper

Abstract :15. yüzyıl ile 20. yüzyıl arasında Türkistan’da, Türklerin dinî bilgi ihtiyaçlarını karşılamak üzere Çağatay Türkçesiyle pek çok fıkıh kitabı yazılmıştır. Bunlardan biri de Şehr-i Gülşen isimli kitaptır. Gunnar Jarring Koleksiyonu Prov. 62’de bulunan eserin yazma nüshasına göre eser 136 varaktır ve yazarı bilinmemektedir. Yazılış tarihi veya istinsahı muhtemelen 1794-1795’tir. Eser Çağatay Türkçesinin son döneminde yazılmıştır. Eserin dil özelliklerine bakıldığında Doğu Türkistan’da yazılmış olma ihtimali yüksektir. Eserin baş tarafında birkaç sayfa eksik olduğu tahmin edilmektedir. Şehr-i Gülşen’in ilk sayfalarında eserle ilgili bazı bilgiler verilmektedir. Eserin 22 bâb olarak tasnif edildiği belirtilmiş ancak eser 20 bâbdan oluşmaktadır. Müellif, eseri pek çok Arapça ve Farsça eserden faydalanarak yazdığını belirtmiştir. Eser sade bir nesir diliyle yazılmıştır. Didaktik bir metin olması bakımından sanatlı bir dil kullanılmamış ve içerisinde pek çok ayet ve hadisle bunların Çağatayca tercümesi yer almıştır. Şehr-i Gülşen, son dönem Çağatay Türkçesinin söz varlığı ve nesir özelliklerinin tespiti bakımından oldukça kıymetli bir eserdir. Eserde zengin fıkıh bilgileri sunulmuştur. İslam’a göre namaz, oruç, hac, zekât gibi yapılması gerekenler ile gıybet, zina, yalan, hile gibi haram sayılan hususlar ayrıntılı bir şekilde işlenmiştir.
Keywords : Şehr-i Gülşen, Son Dönem Çağatay Türkçesi, Fıkıh, Doğu Türkistan

ORIGINAL ARTICLE URL