BÜYÜK OYUN KISKACINDA GÜNEY TÜRKİSTAN

Authors : A. Ahat Andican
Pages : 1-65
View : 88 | Download : 55
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Review Paper
Abstract :Büyük Oyun, 19. Yüzyıl boyunca Büyük Britanya İmparatorluğu ile Rus Çarlığı arasında Kafkasya’dan Doğu Türkistan’a kadar devam eden geniş coğrafyadaki ülkeleri kapsayan bir siyaset, diplomasi, nüfuz ve işgal rekabetini tanımlamaktadır. 1804 yılındaki Rusya-İran savaşıyla birlikte başlayan Büyük Oyun’un odaklandığı ülkeler İran, Türkistan Hanlıkları, Güney Türkistan, Kâbil Emirliği, Tibet ve Doğu Türkistan olmuştur. Büyük Oyun’un sonlandığı I. Dünya Savaşı yıllarına gelindiğinde İran ve Tibet varlıklarını korumuş, Türkistan Hanlıkları Rusya tarafından işgal edilmiş, Doğu Türkistan ise Çin işgalinde kalmış durumdaydı. Geçmişte üzerinde çok sayıda Özbek şehir devletlerinin bulunduğu Güney Türkistan ise İngiliz Sömürge İmparatorluğunun Rusya ile ortak sınırı olmaması amacıyla oluşturduğu yapay Afganistan devletine dahil edilmişti. 1850’lerden başlayan 100 yıllık süreç içerisinde Güney Türkistan önce Afgan Türkistan\\\'ı daha sonra Türkistan Vilayeti olarak isimlendirilmiş ve nihayet Kuzey Afganistan ismi verilerek tarih sahnesinden silinmiştir. Ne yazık ki günümüzde ne akademik çevrelerde ne de toplumsal hafızalarda Güney Türkistan hatırlanmaktadır. Bu nedenle Sovyet işgali döneminde ve ardından gelen Afganistan İç Savaşında Azad Beg önderliğinde mücadele eden Güney Türkistan Türkleri uluslararası toplumdan destek alamamış, Türkiye’de bile “Afganistan’da Türkler mi var” sorularıyla karşılanmıştır. İç savaş ve Taliban’a karşı savaş dönemlerinde General Raşid Dostum önderliğinde azim ve kararlılıkla mücadele eden Güney Türkistan Türkleri kimliklerini ve bağımsızlık arzularını koruduklarını kanıtlamışlardır. Ne yazık ki bugün Peştu milliyetçisi Taliban Güney Türkistan’a hâkim olmuş durumdadır. Fakat Güney Türkistan Türklerinin varoluş mücadeleleri devam edecektir. Bu uzun ve kapsamlı makalede Güney Türkistan’ın tarihsel geçmişi ve Büyük Oyun çerçevesinde Batı Emperyalizmi tarafından kurban ediliş aşamaları anlatılmaktadır.
Keywords : Büyük Oyun, Güney Türkistan, Afgan Türkistanı, Kuzey Afganistan, Elphinstone, Emir Abdurrahman, Mezar-ı Şerif, Belh, Cemal Paşa, Basmacılar, Lakay İbrahim Beg

ORIGINAL ARTICLE URL