«ДИУАНИ ХИКМЕТ» НҰСҚАЛАРЫНДАҒЫ ІЛІК СЕПТІГІНІҢ ФОРМАЛАРЫ ЖӘНЕ МАТАСА БАЙЛАНЫСҚАН СӨЗ ТІРКЕСТЕРІ

Authors : Senbek UTEBEKOV

Pages : 155-186

View : 35 | Download : 12

Publication Date : 2022-06-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada ‘Divân-ı Hikmet’te kullanılan ilgi hâli ekleri ve ilgi hâli eklerinin yardımıyla kurulmuş izafet terkipleri incelenmiştir. Bunun için eserin Mısır, Kökşetav, İstanbul, St. Petersburg şehirlerinin kütüphanelerinde ve Türk bilim insanı Emel Esin’in özel kitaplığında bulunan nüshaları esas alınmıştır. Öncelikle ‘Divân-ı Hikmet’ nüshalarında karşımıza çıkan isim tamlamalarını Farsçanın sentaktik özelliklerine göre kurulmuş isim tamlamaları ve Türkçenin sözdizimsel özelliklerine göre kurulmuş isim tamlamaları olarak iki grupta incelenmiştir. Ayrıca Türkçenin sözdizimsel özelliklerine göre kurulmuş isim tamlamaları kendi içinde ilgi hâli eklerinin kullanıldığı isim tamlamaları ve ilgi hâli eklerinin kullanılmadığı isim tamlamaları şeklinde ayrı ayrı analiz edilmiştir. Bununla beraber ‘Divân-ı Hikmet’te -nıŋ, -niŋ, -ıŋ, -iŋ, -ın, -in ve -nı, -ni ilgi hâli eklerinin oluşum ve gelişim süreçleri üzerinde durulmuştur. Bunun yanı sıra alanyazında çeşitli Türkologların söz konusu eklerle ilgili görüşleri değerlendirilmiş ve tartışılmıştır. Makalenin bir sonraki bölümünde ise isim tamlamalarının unsurları arasındaki bağ ile anlam özellikleri üzerinde inceleme yapılmıştır. Özellikle isim tamlamalarında ilgi hâli eklerinin kullanılıp kullanılmaması, kelime grubunun anlamına tesirinin olup olmadığı ele alınmıştır.
Keywords : Ahmet Yesevi, Divân ı Hikmette nüshaları, ilgi hâli ekleri, isim tamlamaları, izafet terkipleri

ORIGINAL ARTICLE URL