ALGISAL ETİMOLOJİ VE YENİ DÜŞÜNCELERLE ESKİ TÜRKÇE ‘IMGA’ İLE ‘İL IMGA’NIN KÖKENİ

Authors : Hüsnü Çağdaş ARSLAN

Pages : 74-91

View : 31 | Download : 10

Publication Date : 2022-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Etimoloji denince akla iki yöntem gelmektedir: 1. Bilimsel yahut dilbilimsel etimoloji ve 2. Halk etimolojisi. Ancak Polonyalı dilbilimci Marek Stachowski literatüre yeni bir etimoloji terimi daha kazandırmıştır: 3.“Perceptual etymology insert ignore into journalissuearticles values(algısal etimoloji);”. Stachowski, ilk kez 2021’de Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis 138 insert ignore into journalissuearticles values(4);’te yayımlanan “Perceptual etymology, or three Turkish culinary terms in Croatian and Slovene, and a Polish social term inteligencja ‘intelligentsia’” başlıklı makalesinde ortaya attığı terimi, 2022 yılında aynı derginin 139 insert ignore into journalissuearticles values(1); numaralı sayısında yayımlanan “Perceptual etymology. A social aspect of etymological research” başlıklı yazısında açıklamaktadır. Bu çalışmada; Ankara’da ulusal nitelikli bir sempozyumda bu yeni terimden habersiz, sözlü olarak köken bilgisi açıklanan, Kâşgarlı insert ignore into journalissuearticles values(Barsganlı); Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk’ünde ‘اِمْغا’, ‘اَلِمْغا’ insert ignore into journalissuearticles values(DLT 114, 127); ve Eski Uygurca mektup türünde belgelerde “amga” insert ignore into journalissuearticles values(COUL no. 02 = K 7718 = UBr, Text A);, “il ım’ga” insert ignore into journalissuearticles values(U 5831 = COUL no. 74, U 5783 recto = COUL no. 180); biçimlerinde geçen, “askerî valinin koruması, devlet sekreteri, devlet saymanı, hazinedar, vergi tahsildarı” gibi anlamlara sahip olan ‘ımga’ ve türevi ‘elımga’ unvanları, “algısal etimoloji” kavramı bağlamında yeniden ele alınmaktadır. Ankara’daki sözlü sunumda, daha önceki yayınlardan yola çıkılarak Çince bir unvan olan yaya insert ignore into journalissuearticles values(押牙 / 押衙); sözünün ödünçleme yoluyla Çinli Tang Hanedanı zamanında Orta Çincedeki *im go dar telaffuzlu bir biçiminden Türkçeye geçtiği görüşünün kabul edildiği görülür. Bu unvanı, Sir G. Clauson ‘ımğa’, T. Takata ‘ąmäga’, N. Sims-Williams ile J. Hamilton’’mγ’ insert ignore into journalissuearticles values(amγa); ve T. Moriyasu amγa / ïmγa biçiminde göstermektedir. Burada söz konusu unvanların köken bilgisi; “algısal etimoloji” terimi, Eski Uygurca belgelerdeki yazımları, tarihî gelişimleri, anlamları ve sempozyumdaki farklı disiplinlerden bilim insanlarının soruları düşünülerek yeniden açıklanmaya çalışılacaktır.
Keywords : Eski Türkçe, Çince, Hotanca, idari askerî unvanlar, algısal etimoloji, Old Turkic, Chinese, Khotanese, administrative military titles, perceptual etymology, древнетюркские, китайские, хотанские, военно административные титулы, перцептивная этимология, Көне түркі, қытай, х

ORIGINAL ARTICLE URL