Maviyemişin Türkiye’deki Serüveni

Authors : Hüseyin Çelik
Pages : 17-29
View : 12 | Download : 29
Publication Date : 2019-12-11
Article Type : Conference Paper
Abstract :Maviyemişin Türkiye serüveni, 1996 yılında Rize’deki ormanlık alanlarda yetişen likapayı kültüre alma fikri ile başlamıştır. Türkiye’de çay tarımı yokken Rize ve Trabzon’da yaşayanların “likapa çayı” yaparak Rusya’ya ihraç ettiğini öğrendik ve likapada (çayüzümü) seleksiyon yapmaya karar verdik. Konu ile ilgili literatür taramaları sonucunda çayüzümünün Vaccinium arctostaphylos olduğunu, Vaccinium cinsine giren bazı türlerin Amerika’da 1900’lü yılların başında kültüre alındığını ve “blueberry” olarak isimlendirildiğini öğrendik. Bunun üzerine “blueberry” konusunda iki adet kitap satın aldık ve kitaplarla birlikte Vaccinium cinsi ile ilgili yüzlerce makaleyi Türkçeye çevirdik. 1999 yılında Rize İkizdereli Osman Nuri YILDIZ aracılığı ile bazı maviyemiş çeşitlerini Türkiye’ye getirerek İkizdere’de ilk ticari maviyemiş bahçesini tesis ettik. Maalesef Türkiye’de Vaccinium cinsine giren pek çok türe “yabanmersini” denildiği için isim karmaşası vardı. İki binli yıllarda Vaccinium cinsine giren türlerin isimleri tarafımızdan Türkçeleştirerek “bluberry” maviyemiş; cranberry “turnayemişi”; lingonberry “kekreyemiş”; “rabbiteye blueberry” tavşangözü maviyemişi; “bilberry” çobanüzümü; “Caucasian whortleberry” ise “çayüzümü” isimleriyle tescillenmiştir. Türkiye’de ilk maviyemiş meyvesini 2003 yılında taze olarak piyasaya sunduk ve aynı yıl reçel ile yaş pasta sektörüne kazandırdık. Maviyemiş ile turnayemişi fidanlarının ithalatına son vermek için birçok çeşidini tescilledik ve fidan üretimlerini başlattık. Şu anda Türkiye’de 6000 dekar alanda yaklaşık 5000 ton maviyemiş üretimi yapılmaktadır. Bu makalede maviyemişin Türkiye’ye introdüksiyonu, adaptasyonu ve yaygınlaştırılması sürecinde yapılan çalışmalara yer verilerek maviyemişin Türkiye’deki 20 yıllık tarihsel geçmişi kronolojik olarak sunulmuştur.
Keywords : Maviyemiş, Vaccinium corymbosum, Türkiye, tarihsel gelişim, çalışmalar

ORIGINAL ARTICLE URL