Halk Kütüphanelerinin Ekonomik Yararı: İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi için Maliyet-Yarar Analizi

Authors : Samet Emre, Bülent Yılmaz

Pages : 121-138

Doi:10.33721/by.1581118

View : 125 | Download : 243

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Yapısal unsur ve hizmetleriyle halk kütüphaneleri toplumun bilgi gereksinimini karşılamakta, eğitime destek olmakta, kültürel gelişime katkı sağlamakta ve bu unsurlar aracılığıyla hem hanelerin hem de kamu kesiminin ekonomik altyapısını güçlendirmektedir. Kütüphane unsur ve hizmetlerinin kapsamı ne kadar geniş olursa, ekonomik altyapıya olan katkısının da bir o kadar fazla olacağı öngörülmektedir. Bu çalışmanın amacı, kütüphane hizmetlerinden doğan ve yukarıda ifade edilen bilgi, kültür ve ekonomik altyapı arasında soyut olarak görünen ilişkiyi daha somut bir şekilde ifade etmek; bir başka deyişle kütüphanelerin topluma sunmuş olduğu hizmetlerin maliyet ve yararlarını maliyet-yarar analizi yöntemiyle ortaya koymaktır. Çalışmanın amacı doğrultusunda İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında ilgili kütüphanenin 2022 yılına ilişkin cari harcama ve kullanım verileri kütüphaneden talep edilmiştir. Cari harcama verilerinin toplulaştırılması ile kütüphanenin ilgili yıla ilişkin toplam maliyeti tespit edilmiştir. Ardından kütüphanenin hizmetleri aracılığıyla kullanıcı ile temas ettiği alanlar belirlenmiş ve bu alanlara ilişkin kullanım verileri yılın tüm ayları için ayrı ayrı incelenmiştir. Saptanan hizmetlerin piyasa değerleri (varsa) doğrudan tespit edilmiş, (yoksa) ikame hizmetlerin fiyatları kullanılmıştır. Elde edilen fiyatlar, tüketimin/kullanımın gerçekleştiği her bir ay özelinde TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) verileri dikkate alınarak enflasyondan arındırılmıştır. Enflasyondan arındırılan değerler kütüphanenin kullanım istatistikleri ile toplulaştırılmış ve kütüphane hizmetlerinin toplam yararı tespit edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, en yüksek ekonomik yararın kütüphane koleksiyonunun kullanımı ile ilgili olduğu, bu yarar düzeyini fiziksel alanın kullanımı, düzenlenen kültürel etkinlikler, yanıtlanan referans soruları ve internet-bilgisayar hizmetlerinin izlediği ortaya konulmuştur. Kütüphane sunmuş olduğu bu hizmetler ile kendisine yatırılan her 1 Türk Lirası (TL) karşılığında 2.08 Türk Lirası değerinde (iki kattan fazla) ekonomik yarar sağlamıştır. Araştırmanın sonuçları arasında, kütüphanenin yeterli personelinin olmadığı ve bunun sonucu olarak veri kayıplarının gerçekleştiği, dolayısıyla sayısal olarak ifade edilen ekonomik yararın (%208) ilgili yıl için daha fazla olabileceği öngörüsünde bulunulmuştur. Çalışmanın sonunda çeşitli önerilerde bulunulmuş ve tüm kütüphaneler için pratik bir maliyet-yarar analizi formülü sunulmuştur. Türkiye’de kütüphanelerin ekonomik yararını verilerle somut biçimde ortaya koyan ilk araştırma olması çalışmanın özgünlüğünü oluşturmaktadır.
Keywords : Halk Kütüphaneleri, Maliyet-Yarar Analizi, Halk Kütüphanelerinin Ekonomik Yararı

ORIGINAL ARTICLE URL