19. YÜZYILIN SONLARINDA KEMAH VE ÇEVRESİNDE EŞKIYALIK HAREKETLERİ

Authors : Fatih Çiçek, Nurettin Birol

Pages : 119-148

Doi:10.33692/avrasyad.1673825

View : 103 | Download : 172

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Eşkıya kavramı, asi ve talihsiz anlamındaki Arapça “şaki” kelimesinin çoğulu olup; dağlarda yol kesen, hırsızlık ve soygun yapan, kişiler için kullanılır. 16. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti\\\'nde iktisadi, sosyal hayattaki bozulmalar ve uzun süren savaşların getirmiş olduğu ekonomik buhranlar taşrada süreç içerisinde asayiş ve güvenliğin azalması ile eşkıyalık hareketleri baş göstermiştir. Bu çalışmada ele aldığımız Kemah ve köylerinin Osmanlı hâkimiyeti döneminde arşiv kayıtlarına göre 16. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar sürekli olarak gerek Dersim aşiretlerinin ve gerek Kemah’ta ikamet eden yerel aşiret unsurlarının yağma ve talanına maruz kalmıştır. Kemah ve civarında gerçekleşen eşkıyalık faaliyetleri incelediğimizde, klasik Osmanlı döneminin tanımlamasına göre ifade edilen celali, levend ve sarıca şeklindeki eşkıyalık türlerinden farklı olduğu ortaya çıkmaktadır. Kemah bölgesine saldıran Dersim eşkıyası, yağma, soygun ve zorbalık pratiğine başvuran bunu geçim amacıyla yapan örgütlü bir aşiret yapısı olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle Dersim ve çevresinde ekilebilir arazilerden az olması, geçinebilmek için kaynakların yetersizliği ve aşiretlerin eşkıyalığı bir yaşam biçimi olarak benimsemeleri gibi sebeplerden dolayı bu aşiretler Kemah ve çevresine sık sık baskınlar düzenlemişlerdir. Osmanlı Devleti Dersim eşkıyasının neden olduğu asayişsizliğin çözümü için çeşitli askeri müdahalelerde bulunmuş, ancak bölgenin aşırı engebeli coğrafyası ve aşiretlerin şiddetli direnişleri nedeniyle tam anlamıyla başarılı olamamıştır. Özellikle 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı merkezi otoritesinin toplumsal hayat üzerindeki güvenlik denetiminin kaybolduğu zamanlarda Dersim eşkıyası Kemah bölgesine yapmış olduğu yağma ve talanının şiddetini artırmıştır. Çalışmamızın giriş kısmında Kemah’ın tarihçesi, coğrafi konumu, Osmanlı dönemi idari yapısı ve demografisi üzerinde durulmuştur. İkinci kısımda Kemah’ın asayişini ve güvenliğini tehdit eden hususlar izah edilmeye çalışılmıştır. Kemah ve köylerine yapılan aşiret kaynaklı eşkıyalık hareketlerine dair belgeler kronolojik bir düzende açıklanmaya çalışılmış ve eşkıyanın saldırıları sonrasında bölgenin maruz kaldığı kaotik durum izah edilmiştir. Bu baskınlar sonrası Kemah ahalisinin maruz kaldığı felakete karşılık devletin ve yerel yöneticilerin almış olduğu tedbirlerin ve yapılan yardımların ne şekilde icra edildiği ifade edilmiştir.
Keywords : Kemah, Dersim, Ekrad, Eşkıya, Aşiret

ORIGINAL ARTICLE URL