XIX VE XX. YÜZYILLARDA OSMANLI DEVLETİ’NDE SİYASAL YAŞAMA TASAVVUFİ HAREKETLERİN ETKİSİ

Authors : Abdulkerim Saka

Pages : 69-97

Doi:10.33692/avrasyad.1681736

View : 138 | Download : 203

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Tasavvuf ortaya çıkışıyla devlet ve toplum hayatında önemli etkiler oluşturmuştur. Tarikatlar ile kurumsal kimliğe kavuştuktan sonra, dünyanın pek çok bölgesinde yayılmıştır. Türkler tasavvuf ve tarikatlarla tanıştıktan sonra eski Türk dinî unsurlarıyla benzerlik gösteren bu İslami düşünce formatına kısa sürede uyum sağlamıştır. Türkistan’dan Doğu Avrupa içlerine kadar Türk devletleri hizmetinde yayılma gösteren tarikatlar, Osmanlı Devleti ile daha güçlü bir kimlik kazanmış, devlet-tarikat-siyaset ilişkileri devletin kurduğu dengeler üzerinde devam etmiştir. XIX. yüzyıl itibariyle Osmanlı Devleti, modernleşme değişimini mecburi görmüş, bu değişim çabaları toplumun her kesimini etkilemiştir. Tasavvuf çevreleri de bu değişim karşısında özerk bir yapıdan devletin kontrolü altında bir sisteme geçişi kabullenmiştir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan yıkılışına kadar devlet ve toplum hayatında etkin rol oynayan tarikatlar, savaş gibi devletin bekasıyla alakalı hadiselerde devlet ile ortak bir paydada buluşmuştur. Bu payda, devletin hizmetinde tarikat anlayışıdır. Araştırma devlet ve tasavvuf çevreleri arasında değişkenlik gösteren ilişkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu noktadan hareketle Arşiv vesikaları ve daha evvel yapılmış çalışmalara müstenid bir çerçeve oluşturulmuştur. Konunun ve ilişkilerin derinliği böyle bir çalışmanın ilerleyen süreçte bir kitap şeklinde genişletilmesi fikrini doğurmaktadır. Bu noktandan hareket edilerek kaleme alınan makalede Osmanlı Devleti’nin son döneminde devlet-tarikat-siyaset ilişkilerinin modernleşme ve siyasal gelişmeler muvacehesinde ele alınması hedeflenmiş, bu bağlamda Birinci Dünya Savaşı sonrasına kadar devlet-tarikat ilişkilerinin birçok yönü ortaya konulmuştur.
Keywords : Osmanlı Devleti, Tasavvuf, Tarikat, Meşayih, Siyaset, Modernleşme, XIX ve XX. Yüzyıl.

ORIGINAL ARTICLE URL