HATALI OKUNAN NOKTALARIN GÖLGESİNDE KALAN HAKİKAT: HOŞYAR KADIN MEDRESESİ BURGAZ’DA MI YOZGAT’TA MI?

Authors : Yunus Özger

Pages : 291-314

Doi:10.33692/avrasyad.1728253

View : 57 | Download : 117

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Hoşyar Kadın, Osmanlı padişahı II. Mahmud’un ikinci kadınıdır. Kendisi hayatta iken, kızları Zeynep Sultan ve Mihrimah Sultan ile manevi annesi Beyhan Sultan’ı kaybetmiştir. Arka arkaya yaşanan bu kayıplar onu münzevi bir hayata sürüklemiş hayır işlerine yöneltmiştir. Bu bağlamda Beyhan Sultan ve kızlarının acısını hafifletmek gayesiyle 1844’te Yozgat’ta bir medrese yaptırmıştır. 1848’de yanına kendi adıyla anılacak bir cami inşa ettirmiştir. Osmanlı hanedanına mensup kadınların inşa ettirdiği eserler, diğer pek çok yönleriyle birlikte bulundukları şehirlerin kimliklerinin inşasına da büyük tesirde bulunmuşlardır. Bu eserlerin yer ve zamanının doğru biçimde tespiti; arşiv dokümanlarının ve ilgili kitabelerin doğru ve dikkatli okunmasına bağlıdır. Ancak Yozgat’ta inşa edilen medreseyle ilgili üretilen bilgiler, bu açıdan filolojik bir hatayı ihtiva etmektedir. İlk olarak Çağatay Uluçay 1956 yılında Haremden Mektuplar adlı eserinde, vakıf senedindeki “Yozgad” ifadesini “Burgaz” şeklinde okumuştur. Üretilen bu yanlış bilgi, sonraki dönemde diğer eserlerde de aynı biçimde tekrar edilmiştir. Böylece Hoşyar Kadın’ın vakıf eseri olan medrese ve daha sonra cami, bu hatalı okuma nedeniyle yanlış bir yere konumlandırılmıştır. Bazı eserlerde Yozgat ile birlikte Burgaz’da da bir medresesi olduğu söylenmiştir. Böylece iki ayrı medrese yaptırdığı belirtilmiştir. Diğer bazı eserlerde ise Yozgat göz ardı edilmiş ve medresenin Burgaz’da olduğu vurgulanmıştır. Bu makalede, söz konusu yanlış okumanın nasıl gerçekleştiği, arşiv belgeleri, vakfiye ve kitabe metinleri üzerinden ortaya konulacaktır. Noktaları hatalı okumanın, tarihi bir eserin coğrafi konumunu nasıl etkilediği somut olarak gösterilecektir. Bunun için evvela Çağatay Uluçay’ın verdiği bilgiler tahlil edilecek, sonrasında Osmanlı arşiv belgeleri, medrese ve caminin vakfiyesi ve kitabe metinleri karşılaştırılacaktır. Bu çalışmayla Hoşyar Kadın’ın inşa ettirdiği eserlerin doğru konumlandırılması yapılacak ve paleografik mukayeseler ardından sözü edilen yer adının Yozgat olduğu ortaya konulacaktır. Böylelikle Osmanlı şehir tarihi, kadın hayır kurumları ve metin tenkidi alanlarında dikkatli okumanın gerekliliğine somut bir örnek sunulmuş olacaktır.
Keywords : Yozgat, Burgaz, Hoşyar Kadın, Mihrimah Sultan, Nakıpzade, Mahmud II.

ORIGINAL ARTICLE URL