TÜRK KÜLTÜR EVRENİNE YÖNELİK SÖZ VARLIĞI İNCELEMESİ: HASAN KALLİMCİ ESERLERİ ÖRNEĞİ

Authors : Eray Nergiz, Nermin Er Aydemir
Pages : 385-416
Doi:10.33692/avrasyad.1737756
View : 97 | Download : 149
Publication Date : 2025-12-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Türk kültürünün yaşatılması ve yaygınlaştırılmasında, söz varlığının yaşam bağlamlarından olan edebiyat, bu özelliği ile kültürel habitus olarak değerlendirilebilmektedir. Kültürel devamlılık ve sürdürülebilirlik işlevinin yerine getirilmesinde, çocuk edebiyatı ile formel ve informel eğitim bağlamlarının özel bir yeri bulunmaktadır. Nitekim, Türkçe dersinde öğrencilerin, okuduklarından ve dinledikleri/izlediklerinden hareketle söz varlığını zenginleştirerek dil zevkine ulaşmaları hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda araştırmada, Hasan Kallimci’ye ait Bilgin Şehzade, Balasagunlu Yusuf, Anadolu’dan Yükselen Ses adlı çocuk kitaplarının söz varlığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada, betimsel nitelikteki tarama modeli tercih edilmiş olup çalışmanın verileri nitel veri toplama araçlarından olan doküman incelemesiyle elde edilmiştir. Araştırmada Bilgin Şehzade, Balasagunlu Yusuf, Anadolu’dan Yükselen Ses kitapları; deyimler, atasözleri, kalıp sözler, kalıplaşmış sözler, terimler ve ikilemeler açısından incelenmiştir. Söz varlığının alt türlerinin tamamı, kültürel anlam evreninin göstergesi olarak değerlendirildiğinden çalışma, bir anlamda söz varlığındaki Türk kültürünün etkinliği ve işlevi bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular neticesinde, Türk kültür ve anlamlandırma kodlarını barındıran en fazla söz varlığının Anadolu’dan Yükselen Ses adlı kitapta; en az söz varlığının ise Balasagunlu Yusuf kitabında olduğu belirlenmiştir. Söz varlığı unsuru olarak en fazla deyimlerin, en az ise atasözü ve kalıplaşmış sözlerin kullanıldığı görülmüştür. Türk kültür evreni birleşeni olarak en sık kullanılan söz varlığı türlerinde deyimleri azalan sıralamayla terimler, kalıp sözler ve ikilemeler takip etmiştir. Araştırmanın sonucunda ulaşılan bulgular, alan yazınındaki ilgili çalışmalarla karşılaştırılıp değerlendirilmiştir.
Keywords : Türk kültürü, çocuk edebiyatı, Hasan Kallimci, söz varlığı, Türkçe.

ORIGINAL ARTICLE URL