Nâbî’nin “Bu” Redifli Naatine Bayburtlu Şevket Bilâlî’nin Naziresi

Authors : Gülcan Abbasoğulları

Pages : 295-324

Doi:10.15745/da.1762328

View : 207 | Download : 321

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :17. yüzyıl divan şairlerinden hikemî üslubun temsilcisi olarak telakki edilen Nâbî’nin (ö. 1124/1712) hac yolculuğu esnasında yazdığı rivayet edilen “bu” redifli naat türündeki gazeli, şairlere ciddi anlamda tesir etmiş bir gazel olmuştur. Türk edebiyatında bu şiir esas alınarak çeşitli nazım şekilleriyle yazılmış murabba, tahmis ve müseddes gibi şiirlere ve nazîrelere rastlanmaktadır. Nâbî’nin “bu” redifli gazeline Bayburtlu Şevket Bilâlî’nin (ö. ?/19. yy.) yazmış olduğu bir nazîre de mevcuttur. Bu çalışma, edebî açıdan Bilâlî’nin Nâbî’den etkilendiğini ortaya koymak ve Bilâlî’nin Nâbî’ye nazîre olarak yazdığı “bu” redifli naatinin muhteva hususiyetlerinin incelenmesi açısından önem arz etmektedir. Şevket Bilâlî’nin “bu” redifli gazeliyle ilgili olarak daha önce böyle bir çalışma yapılmamış olduğundan bu çalışmada Nâbî’nin “bu” redifli zemin şiiriyle Şevket Bilâlî’nin bu şiire yazmış olduğu nazîrenin mukayesesini ve nazîrenin şerhini yapmak amaçlanmıştır. Bu minvalde nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak bu iki şiir ile ilgili edebî tespitlerde bulunulmuştur. Nazîre, bir şairin daha önce yazmış olduğu şiirine ya da başka bir şairin yazmış olduğu şiire benzer olarak kafiye, redif, vezin ve konu bakımından aynılaşmış bir şiir yazmasıdır. Nâbî’nin beş beyitlik “bu” redifli gazeline, Şevket Bilâlî yedi beyitlik aynı redifli bir nazîre yazmıştır. Şevket Bilâlî’nin gazeli, Nâbî’nin gazeliyle vezin, kafiye, redif ve konu bakımından aynıdır. Şevket Bilâlî’nin, nazîresinde edebî sanatlara müracaat ettiği, bazen zemin şiirle benzer ifadeler oluşturduğu bazen de zemin şiirden farklı hususlara değindiği göze çarpmaktadır. Hususen Dîvân’ında Nakşibendî tarikatının Hâlidî koluna bağlı olduğunu belirten Şevket Bilâlî, yazmış olduğu nazîreyi mensubu olduğu bu tasavvufî çevrenin tesiriyle sunmuş olup tarikatının remizlerine ve uygulamalarına da yer vermiştir. Şevket Bilâlî’nin, Hz. Muhammed’e olan ihtiramı ön planda tuttuğu bu gazelinde, şeyhi olan Hasan Visâlî Efendi’yi sıklıkla anması, ona olan bağlılık ve muhabbetini göstermesi aynı zamanda mensubu olduğu yolun onun üzerinde ciddi bir tesir bıraktığının da bir göstergesidir. Çalışma giriş ve iki bölümden müteşekkildir. Girişte kısaca nazireye dair bilgiler verilmiş olup ilk bölümde bilinen tezkire kaynaklarında hayatı hakkında bilgi bulunmayan Şevket Bilâlî’nin Dîvân’ındaki bilgilerden hareketle hayatı, eseri ve edebî şahsiyetine dair bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise zemin şiir olan Nâbî’nin “bu” redifli şiiri ve Şevket Bilâlî’nin nazîresinin transkripsiyonlu metni verilmiş ve bu iki şiirin mukayesesi yapılmıştır. Bu çalışmanın zemin şiirle ilgili yapılacak çalışmalara ve şerh çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Keywords : Türk İslam Edebiyatı, Naat, Nâbî, Bu Redifli Gazel, Nazîre, Bayburtlu Şevket Bilâlî

ORIGINAL ARTICLE URL