Kur’ān Sözlüklerinde Bağlamsal Anlam Farklılıklarının Tanımlanma Problemi (Takva ve Zulüm Kavramları Örneği)

Authors : Yakup Civelek, Alper Çırpan

Pages : 133-156

Doi:10.48147/dada.1723887

View : 77 | Download : 68

Publication Date : 2025-08-10

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Kur’ān sözlüklerinde yer alan kelimelerin bağlam-sal anlam farklılıklarının tanımlanmasında karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Kur’ān, çok katmanlı ve bağlama duyarlı bir anlam yapısına sahip olması sebebiyle, aynı kelimenin farklı sure ve ayetlerde farklı içeriklerde kullanılmasıyla dikkat çeker. Bu durum, Kur’ān sözlüğü hazırlayanlar açısından önemli bir güçlüğü beraberinde getirmektedir. Zira sözlük yazarı yalnızca kelimenin kökenine veya kullanım sıklığına değil, o kelimenin geçtiği bağlamsal örüntülere, tefsir geleneğindeki anlam genişlemelerine ve semantik katmanlara da hākim olmalıdır. Bu çalışmanın amacı, klasik ve modern dönemde yazılmış belli başlı Kur’ān sözlükle-rinde “taḳvā” ve “zulüm” kavramlarının nasıl ele alındığını karşılaştırmalı biçimde incelemek ve sözlükçülerin bu kavramlara yüklediği anlamları analiz ederek bağlamsal farklılıkların sözlükbi-lime nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Bu çalışma, Kur’ān sözlüklerinde geçen “taḳvā” ve “zulüm” kavramlarının bağlamsal ‎anlam farklılıklarının tespitine yönelik olarak yapılandırılmış betimsel ve karşılaştırmalı ‎bir nitel araştırma modeline dayanmaktadır. Araştırmada, özellikle Kur’ān’ın dilsel ‎yapısındaki çok katmanlılık göz önünde bulundurularak, kelimelerin semantik varyasyonları ‎hem sözlükbilimsel hem de tefsirî bağlamda analiz edilmiştir.‎ Araştırmada, klasik ve modern döneme ait Kur’ān sözlüklerinden oluşan temel eserler ‎referans alınmıştır. Bu eserlerin seçiminde üç temel kriter dikkate alınmıştır:‎ • Kur’ān kelimelerinin anlam açıklamasına yönelik ihtisaslaşmış (tematik) sözlük ‎olmaları,‎ • Söz konusu kavramları hem etimolojik hem de bağlamsal olarak ele almış olmaları,‎ • Tefsir literatürüyle iç içe geçmiş bir anlam sunumu yapmaları.‎
Keywords : Kur’ān, Sözlük, Bağlam, Anlam, Vücūh ve Nezāir

ORIGINAL ARTICLE URL