Azerbaycan Türkçesinde ve Türkiye Türkçesinin Doğu Ağızlarında Bulunan tulla- Fiili ve Türevlerinin Kökeni Üzerine.

Authors : Ahmet Nahmedov

Pages : 15-26

Doi:10.54316/dilarastirmalari.1329103

View : 133 | Download : 141

Publication Date : 2023-11-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Azerbaycan Türkçesinde ve Türkiye Türkçesinin doğu ağızlarında varlığını sürdüren "tulla-” (atmak, fırlatmak) fiili ve türevleri başka hiçbir çağdaş Türk lehçesinde bulunmamaktadır. Kelimenin "tul” isim köküne {+la-} isimden fiil yapım eki getirilmesiyle oluştuğu açıktır. Çağdaş Türk lehçelerinden sadece Çuvaşçada "dış, dıştaki” anlamında "tul” kelimesi bulunmaktadır. Bu durumda, /r~l/ Türkçesinin temsilcisi olan Hazar/Bulgar Türklerinin Azerbaycan-Anadolu coğrafyasında bulundukları dönemde bu kelimenin dile girdiği ilk ihtimal olarak görülebilir. Gerek Azerbaycan Türkçesinde gerekse de Türkiye Türkçesi ağızlarında bulunan rotasizm ve lambdasizm örnekleri bu olasılığı destekler niteliktedir. Altay Dilleri Ailesine mensup dillerde tespit ettiğimiz veriler bir ihtimali daha mümkün kılmaktadır: Tungus-Mançu lehçelerinde "dış taraf, dış yüz” anlamında kullanılan ve yazarlar tarafından Proto-Tungusça kökü "*t’uli” olarak kurgulanan bir kelime bulunmaktadır. Bu kelimenin karşılığının /l>ş/ değişimiyle tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde "taraf/yön; karşı taraf” anlamlarına sahip "tuş” (Proto-Türkçede "*dul”) olabileceği ve Hazar/Bulgar Türklerinden çok önce Azerbaycan ve Doğu Anadolu’ya yerleşen boy/boylar tarafından getirildiği ihtimalini de akla getirmektedir.
Keywords : Türk lehçeleri, Proto Türkçe, Altayistik, tulla fiili, Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi doğu ağızları

ORIGINAL ARTICLE URL