Kutadgu Bilig’de Ėtig Sözcüğünün Sıralama Birleşiklerinde Oluşan Semantik Dağılımı

Authors : Gülfidan Çiçekli, İbrahim Taş

Pages : 39-52

Doi:10.54316/dilarastirmalari.1612270

View : 192 | Download : 324

Publication Date : 2025-11-07

Article Type : Research Paper

Abstract :Kutadgu Bilig, Yûsuf Hâs Hâcib tarafından 1069 yılında 11. yüzyıl Orta Asya Türkçesiyle kaleme alınmış manzum bir siyasetname ve ahlak kitabıdır. Eser, tür olarak kendisinden önce Hint-İran ve sonrasında da İran-İslam kültür ve medeniyetinde gelenekleşen hükümdarlara iyi bir devlet idaresinin esaslarını öğretmek gayesini güden siyaset ve ahlak kitaplarının Türk edebiyatındaki ilk örneğidir. Muhteva olarak ve temsil ettiği dünya görüşü itibarıyla eser, eski Türk düşünce hayatından izler taşısa da genel olarak İslami dünya görüşünün güçlü tesiri altındadır. Edebî bir metin olarak ise Kutadgu Bilig, bir mütefekkir ve söz ustası olan Yûsuf’un elinde 11. yüzyıl Orta Asya Türkçesinin bütün inceliklerinin manzumeleştiği bir başyapıttır. Yûsuf’a özgü olan bu edebî dil filolojik açıdan her türlü tetkiki hak eder. Eldeki çalışmada dilbilgisel bir kategori olan sıralama birleşikleri (ikilemeler) ve özellikle de üyeleri aynı semantik içeriğe işaret eden birleşikler, ėtig sözcüğü örneklendirilerek, semantik bilimi ilkelerine göre tetkik edilmiş; bu yolla ilgili sözcüğün birleşiklerde oluşan semantik dağılımları tasvir edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmayla aynı zamanda ikilemelerin semantik bilimi açısından stratejik bir değer taşıdığı da vurgulanmak istenmiştir.
Keywords : Kutadgu Bilig, söz varlığı, ėtig, semantik, sıralama birleşikleri

ORIGINAL ARTICLE URL