Sa‘dî ve Hulefâ-yi Râşîdin
Authors : Veyis Değirmençay
Pages : 15-30
Doi:10.5281/zenodo.13765531
View : 62 | Download : 88
Publication Date : 2024-09-17
Article Type : Research Paper
Abstract :Fars dili ve edebiyatının en ünlü şairlerinden olan Sa‘dî-yi Şîrâzî, Şîrâz’da dünyaya gelmiş, ilköğrenimini bu şehirde yapmış, daha sonra Bağdat’a gitmiş ve Nizamiye Medresesi’nde çeşitli hocalardan dersler almıştır. Birçok şehir ve ülke gezmiş, birçok âlim ve fazıl şahsiyetlerle birlikte bulunmuş, Anadolu’ya gelmiş, Mevlâna ile de görüşmüştür. Uzun süren seyahatlerinden sonra 654 (1256) veya 655 (1257) yı-lında Şîraz’a dönmüş, İran’ın Fars bölgesinin hâkimi Salgurlu Atabek Ebû Bekir b. Sa‘d b. Zengî’nin şehzadesi Sa‘d b. Ebû Bekir b. Sa‘d’ın yakınları arasına katılmıştır. Salgurlu hanedanı yıkılıp da Şiraz, 663’te (1264) Moğol hâkimiyeti altına girince hac ibadetini ifa etmek için Mekke’ye gitmiştir. Mekke dönüşünde Tebriz’e uğramış; orada İlhanlı devlet adamı Alâeddin Atâ Melik Cüveynî ve kardeşi Şemseddin Cüveynî tarafından iyi karşılanmış; bu iki zatın aracılığıyla Moğol hükümdarı Abaka Han ile görüşmüş; adı geçen devlet adamları ve başka ileri gelenleri öven şiirler yazmış; hayatını irşatla ve halka hizmetle geçirmiştir. Ömrünün son yıllarını Şîraz’da riyazet ve ibadetle geçiren Sa‘dî, 27 Zilhicce 691’de (9 Aralık 1292) vefat etmiştir. Manzum ve mensur birçok eser kaleme alan şair, eserlerinde ayet ve hadislerden, atasözlerinden, hikâyelerden ve seyahatleri esnasında yaşamış, öğrenmiş ve tecrübe etmiş olduğu olaylardan ve sohbetlerden istifade ederek toplumun düşünce ve isteklerine tercüman olan eserler kaleme almıştır. Bostan’ında adalet, ihsan, aşk, tevazu, rıza, kanaat, terbiye, şükür, tövbe, münacat ve Gülistan’ında padişahların davranışla-rı, dervişlerin ahlâkı, kanaatin fazileti, susmanın faydaları, aşk ve genç-lik, güçsüzlük ve ihtiyarlık, terbiyenin etkisi ve sohbet adabı gibi konu-ları işlemiştir. Gazel, kaside, kıta, terciibent ve rubailerden oluşan diva-nında aşkı, âşığı, maşuku, şarabı ve tabiatı konu alan şiirler yazmış, Bos-tan ve Gülistan’da işlemiş olduğu konuları bunlarda da yer yer işlemiş, öğütler de vermiştir. Şiirlerinde birçok devlet adamına methiyeler yazması yanında tevhit, münacat, naatlar da kaleme almış, bu şiirlerinde hulefâ-yi râşidin’i öven beyitlere veya şiirlere de yer vermiştir. Dört büyük halifeyi hiçbir ayrım gözetmeden övmüş, onları birbirinden ayrı görmemiş, onla-ra saygı ve sevgiyle yaklaşmış, yeri geldiğinde onları memduhlarına ve okuyucularına örnek vererek anlatmıştır. Bu çalışmada Sa‘dî’nin hulefâ-yi râşidin yani dört büyük halife hakkındaki görüş ve düşünceleri, onlar hakkında kaleme aldığı şiirleri Türkçeye çevrilerek anlatılacaktır.Keywords : Sadî yi Şîrâzî, hulefâ yi râşidin, dört büyük halife, methiye, Farsça şiir
ORIGINAL ARTICLE URL