Salur Kazan Tutsak Olup Oğlu Uruz Çıkardığı Boy`un Coğrafyası
Authors : Dursun Can Eyüboğlu
Pages : 30-69
View : 95 | Download : 66
Publication Date : 2024-12-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Birçok anlatı türüyle ilgili olan Dede Korkut Destanları’nın çok sayıda varyantı, nüshası, yazması vardır. Dede Korkut Türk tarihinin, coğrafyasının farklı dönemlerinden izler taşımaktadır. Eski devirlere gidildikçe izler silikleşmekte, yeni devirlere gelindikçe izler belirginleşmektedir. Destanların tarihi coğrafyası Orta Asya’dır, geniş Avrasya coğrafyasıdır. Tarihin farklı dönemlerinin destani-hikayevi bir yansıması olduğu için Dede Korkut’ta İç Oğuz-Dış Oğuz coğrafyası bazı destanlarda bulunmakta, bazı destanlarda siyasi hakimiyetin bulunduğu tarafa göre değişmektedir, bazı destanlarda ise bu kavramların aslı yoktur. Dede Korkut Kitabı’ndaki on birinci boy Salur Kazan Tutsak Olup Oğlu Uruz Çıkardığı Boy’dur. Boyun konusu, bir oğulun tutsak düşen babasını kurtarmasıdır. Boyun başkahramanı Salur Kazan ve Uruz’dur. Bu boyda baba oğulun ikisi de başkahraman olarak işlenmiştir. Bu boy, Uşun Koca Oğlu Segrek Boyu ve Kazılık Koca Oğlu Yigenek Boyu ile oldukça benzer olup, bu üç anlatının en alt tabakaları aynıdır, aynı destanın farklı varyantlarıdır. Salur Kazan Tutsak Olup Oğlu Uruz Çıkardığı Boy ile Kazan Bey Oğlu Uruz Bey’in Tutsak Olduğu Boy birbiriyle çelişen iki anlatıdır. Salur Kazan Tutsak Olup Oğlu Uruz Çıkardığı Boy’da tarihi-coğrafi-edebi-kültürel olarak başlıca iki coğrafi tabaka bulunmaktadır: Alt Coğrafya ve Üst Coğrafya. Boyun Salır Gazanın Kamalmakı adlı Türkmenistan varyantının olması, çeşitli rivayet ve destanlarla benzerlikleri, boyda geçen birçok yer adı, boyun Oğuzların Hazar’ın batısına, Anadolu-Azerbaycan’a göçlerinden önce, Orta Asya’da bulundukları 10.-11. yüzyıllardan daha eski bir tarihe ait olduğunu göstermektedir. Boyda yer alan çeşitli motifler, boyun varyantları ve ilişkili anlatılar geniş bir coğrafyada görülmektedir. Boyun coğrafyası az belirlidir. Sir Derya boyunca uzanan Karadağlar yer almaktadır. Boyun üst coğrafyasında ise Akkoyunlu-Karakoyunlu coğrafyası ile ilgili olabilecek yer adları görülmektedir. Boyda görülen yer adları genellikle geniş Türk coğrafyasında her yerde görülebilecek türdendir, çoğu cins adıdır. Salur Kazan Tutsak Olup Oğlu Uruz Çıkardığı Boy’da Ağca-Kala, Ak-hisar Kalası, Ak-Kaya, Ak-Saz, Ayasofya, Bayburd Hisarı, Karadağ, Karun Eli, Oğuz Eli/Oğuz, Sancıda, Sürmelü, Tomanın Kalesi, Trabuzan, Umman Denizi yer adları geçmektedir. Bu çalışmada Dede Korkut’taki Salur Kazan Tutsak Olup Oğlu Uruz Çıkardığı Boy’un coğrafyası incelenmiştir.Keywords : Dede Korkut, Salur Kazan, Uruz, Destan, Coğrafya
ORIGINAL ARTICLE URL