Sühreverdî’nin Pertevnâme adlı eseri temelinde fizik ve metafizik meselelere bakışı

Authors : Hüseyin Müsavi Koç, Salih Yalın

Pages : 969-986

Doi:10.48070/erciyesakademi.1722221

View : 253 | Download : 220

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İşrâkî ekolün kurucusu kabul edilen Sühreverdî, özgün felsefî sistemi ve düşünce tarihimiz üzerindeki derin etkilerle İslam felsefesinde önemli bir konuma sahiptir. Sühreverdî, fizik ve metafizik meseleleri ele alırken Pertevnâme, Elvâh ve Telvîhât gibi eserlerinde Meşşâî yöntemi benimsemiş; özellikle Hikmetü’l-İşrâk başta olmak üzere İşrâkî yöntemi temel alan eserlerinde ise, özellikle sezgisel yönteme ağırlık vermiştir. Eserlerinin tümü dikkate alındığında onun eklektik bir yöntemi olduğu söylenebilir. Çalışmamızın temel kaynağını, Sühreverdî’nin Farsça olarak kaleme aldığı Pertevnâme adlı eseri oluşturmaktadır; söz konusu eserde fizik ve metafiziğe ilişkin bazı temel meseleler ana hatlarıyla ele alınmakta olup, çalışmamızın amacı bu meseleleri Sühreverdî’nin Pertevnâme’deki tertibini esas alarak incelemektir. Eserde bazı meseleler öz olarak işlendiğinden, meselelerin daha iyi anlaşılması ve Sühreverdî’nin farklı yaklaşımlarının görülebilmesi için gerekli görülen yerlerde onun diğer eserlerindeki görüşlerine de başvurulmuştur. Sühreverdî, doğa felsefesinin meseleleri bağlamında cevher, heyet, araz, gibi tanımlamalara yer verirken, cisimleri ve boyutları sonlu olarak değerlendirir. Evrenin anlamlı ve düzenli bir yapıya sahip olduğunu savunur. Atomcu görüşü reddeder ve oluş-bozuluşu tabii düzenin bir parçası olarak görür. Metafizik düzlemde varlığı, zorunlu varlık olan Allah’a bağlayan Sühreverdî O’nu “Vacibu’l-Vucûd” ve “Nurların Nuru” gibi kavramlarla ifade eder. O’na göre nefis, bedenle birlikte varlığa gelir ve ölümsüzdür; bu bağlamda tenasühü reddeder. İyiliği asli, kötülüğü ise onun eksikliği ve yokluğu olarak değerlendirir.
Keywords : Sühreverdî, İşrâkîlik, Pertevnâme, Fizik, Metafizik

ORIGINAL ARTICLE URL