Gazzâlî ile Râzî arasında: İlk işârât şarihi Şerefüddin el-Mes‘ûdî

Authors : Esranur Oral

Pages : 1073-1092

Doi:10.48070/erciyesakademi.1748373

View : 63 | Download : 102

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :12. yüzyılın önemli düşünürlerinden Şerefüddin el-Mes’ûdî, kendi çağındaki Müslümanların düşünsel problemlerine bilimsel yöntemlerle cevap arayan, sahip olduğu kelamî perspektifi felsefi yöntemle sentezleyen, İslam düşünce tarihinin önemli bir simasıdır. Gazzâlî’den miras aldığı eleştiri tarzını felsefî bakış açısıyla derinleştirerek bir üst seviyeye taşımış ve bu sayede Gazzâlî’den Râzî’ye doğru gelişerek ve dönüşerek yol alan eleştiri zincirinin önemli bir halkası olmuştur. Bu çalışma, Mes’ûdî’nin hayatını, entelektüel çevresini, İbn Sînâ eleştirisini, kendi felsefesini, şerh yöntemini ve eserlerini konu edinmektedir. Bu makalenin amacı, yazmış olduğu İşârât ve Hutbe şerhinden yola çıkarak Mes\\\'ûdî’nin İbn Sîna eleştirisini incelemek ve değerlendirmek; döneminde nasıl bir ilmî konuma sahip olduğunu belirlemek; hayatına, eserlerine, etkilerine dair bilgilere ulaşmak ve en önemlisi felsefesini anlayabilmek ve kendi bağlamı içerisinde doğru konumlandırarak anlatabilmektir. Mes\\\'ûdî, İbn Sînâ felsefesine karşı değildir ve eleştirilerinin amacı İbn Sînâ’nın otoritesini yıkmak değildir. Bu yüzden onun eleştirilerini, meselelerin hakikatine dair tartışmalar olarak okumak gerekir. Tıp, matematik, mantık, meteoroloji, astronomi alanında eserleri olan düşünür, fizik meselelerde İbn Sînâ felsefesini daha kabullenici bir konumda dururken metafizik meselelerde nispeten daha eleştirel bir tavır takınmaktadır. Özellikle âlemin ezelîliği, illet-malul birlikteliği gibi Tanrı-âlem ilişkisine dair konularda kelamî bakış açısına sahiptir. Bunun yanı sıra kullandığı yöntem burhanî, felsefî akıl yürütme yöntemidir.
Keywords : İslam Felsefesi, İbn Sînâ, Şerefüddin el-Mes`ûdî, el-İşârât ve’t-Tenbihât, el-Mebâhis ve’ş-Şukûk

ORIGINAL ARTICLE URL