TÜRK ÇAĞDAŞ SANATINDA GELENEKSEL APLİKEDEN KAVRAMSAL KOLAJA (1960-)

Authors : Zehra Göde, Aygül Aykut
Pages : 809-835
Doi:10.48070/erciyesakademi.1690972
View : 49 | Download : 107
Publication Date : 2025-09-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Geleneksel el sanatlarında doğan aplike; keçe, deri, kumaş ve metal gibi farklı malzemelerle yüzeye tutturularak desen oluşturulan bir birleştirme tekniğidir. Tarihte kullanım şekline göre çeşitlilik göstermiş, çoğunlukla bulunduğu toplumdaki kültürel izleri yansıtmıştır. Sanat-zanaat ayrımının Postmodern dönemde belirsizleşmesiyle kökü geleneğe dayanan dokuma sanatları; sonrasında iplik sanatı, tekstil sanatı, lif sanatı olarak çağdaş sanatta yer almıştır.  Aplike, kapitone, dikiş, nakış gibi geleneksel sanat teknikleri de çağdaş sanatçıların üretimlerinde kullandıkları ifade araçlarına dönüşmüştür. Sanatçının seçtiği malzeme ve teknikler, aktarmak istediği düşüncenin hizmetinde araç olarak dil hâlini almaktadır. Kullanılan malzeme ve tekniklerde göstergeye işaret eden dil, çağdaş sanattaki kavramsal kolajın açık bir özelliğidir. Bu doğrultuda aplikenin yapısını oluşturan aynı zamanda düşüncenin yansıtılmasına araç olan teknik, yöntem, strateji ya da malzemenin kendisinin bir düşünceye hizmet etmesi kaçınılmaz olur. Bu araştırma, geleneksel el sanatlarından doğan aplikenin çağdaş sanattaki kavramsal kolajla ilişkisini incelemektedir. Çalışma, özellikle 1960 sonrası resim sanatında aplikenin kullanımına odaklanmaktadır. Araştırmada karma yöntem kullanılmış; literatür taraması, göstergebilim ve söylem analizi yöntemlerinin yanında nitel araştırmanın görüşme tekniğinden de faydalanılmıştır. Çağdaş Türk sanatından Gülsün Karamustafa, Burhan Doğançay, Gözde İlkin ve Rabia Demir\\\'in yapıtları üzerinden aplikenin kavramsal kolaj bağlamında kullanımı analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, aplikenin gelenekselden çağdaşa evrilen bir teknik/yöntem/strateji olduğu ve resim sanatında kavramsal kolajla sanatsal anlatım dili oluşturduğu ortaya konmuştur. Bu çalışma, geleneksel bir teknik olan aplikenin çağdaş sanattaki kavramsal boyutunu inceleyen özgün bir araştırma niteliği taşımaktadır.
Keywords : Aplike, Kolaj, Kavramsal Kolaj

ORIGINAL ARTICLE URL