Georg Simmel’in Modernlik Eleştirisi Üzerinden Dostoyevski’nin Yeraltından Notlar’ını Okumak

Authors : Berna FİLDİŞ, Haluk ÖNER

Pages : 1-14

Doi:10.22559/folklor.2385

View : 33 | Download : 11

Publication Date : 2023-02-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Dostoyevski’nin Yeraltından Notlar’ını Georg Simmel’in modernlik eleştirisinin merceğinden okumaktadır. Georg Simmel, 19. yüzyılda yaşamış ve insanlar arasındaki irili ufaklı etkileşim anlarını içeren günlük akıştan yola çıkarak modern hayatın nabzını tutmuş bir sosyologdur. Ona göre, dinamik ve karmaşık bir toplumsallığa karşılık gelen modern hayata rengini veren, metropollerdeki para ekonomisidir. Ancak paranın nicel karakterinin sadece ekonomiyi değil, hayatın tümünü etkisi altına aldığı düşüncesiyle modernliği koşulsuz kucaklamamıştır. Özellikle söz konusu nicelliğin hesaplanabilirlik/ölçülebilirlik, bilimsellik ve rasyonalizm gibi unsurlar üzerinden çağı kuşatmasına eleştirel bir tavır sergilemiştir. Bir 19. yüzyıl insanı olarak Dostoyevski de edebî üretimi aracılığıyla yaşadığı çağa mesafeli yaklaşmıştır. 1864 yılında kaleme aldığı Yeraltından Notlar romanını da bu bağlamda okumak gerekir. Romanın ana kahramanı yeraltı insanı, dönem Saint Petersburg’unda yaşadıklarından ve gözlemlediklerinden yola çıkarak bazen öfkeli bazen de alaycı bir tavırla roman boyunca pek çok eleştiri sıralamaktadır. Söz konusu eleştirilerin temel dayanağı ise modern çağın karşılık geldiği değişim ve bu değişimin modernleşen Rusya’ya yansımalarıdır. 19. yüzyılda farklı dönemlerde ve ülkelerde yaşamış, farklı alanlarda üretmiş olsalar da modern çağın Simmel ve Dostoyevski’de bıraktığı mekânsal ve toplumsal izlenimler arasındaki örtüşürlük, çağa dair derinlikli bir çözümlemeyi mümkün kılmıştır.
Keywords : Georg Simmel, 19 yüzyıl, modernlik eleştirisi, yeraltından notlar, Rus modernleşmesi

ORIGINAL ARTICLE URL