KARAKALPAKİSTAN’DA MİLLİ FİKİR AKIMLARININ DOĞUŞUNDA ÖNCÜ ŞAİRLER VE CEDİTÇİLİK (XIX. YÜZYIL SONU-XX. YÜZYIL BAŞI)

Authors : Selinay Ergenç

Pages : 187-206

Doi:10.65007/gaziturkiyat.1621156

View : 89 | Download : 134

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk Dünyasının bir parçası olan Karakalpak Türkleri, günümüzde Özbekistan Cumhuriyetine bağlı Karakalpakistan Özerk Cumhuriyetinde yaşamaktadır. Karakalpakalar, bugünkü yurtları olan Aral Gölü ve Amuderya boylarında oluşmuşlardır. Türkistan’ın bir parçası olan Karakalpakistan, tarihte Türkistan hanlıkları, Rus Çarlığı ve SSCB ve nihayetinde Özbekistan Cumhuriyeti bünyesinde kalmıştır. Rus Çarlığı’nın Türkistan’da hâkimiyet kurmasıyla XIX. yüzyıl sonu-XX. yüzyıl başında Karakalpakistan’da millî fikir akımları gelişmeye başlamıştır. Karakalpak şairler, Ruslara karşı şiirleriyle ve fikirleriyle güçlü durmaya çalışmışlardır. Karakalpakistan’da ünlü şairlerden Ajiniyaz, Berdak ve Öteş, Sıdık Tokpanoğlu, Abdikadir Bekimbetoğlu, Seyfulgabit Macitov, Ömer Süyürbekoğlu, Ayapbergen Musaoğlu, Kulmurat gibi şairler de millî fikir akımlarının gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. Bu şairlerin fikirleri XX. yüzyılın başında diğer Karakalpak şair-düşünürler tarafından da temsil edilmiştir. Karakalpak Türkleri arasında sözlü kültürün yaygın olmasının da etkisiyle Türk kültürüne dair öğeler, şairlerin sözlerine yansımıştır. Rus Çarlığı’nın Karakalpaklara uyguladığı baskılar, Karakalpak Türk kimliğinin sözlü ve yazılı kültür üzerinden halka etki etmesine de neden olmuştur. Bu makalemizde XIX. yüzyıl sonu-XX. yüzyıl başında Karakalpakistan’da ortaya çıkan millî akımların öncü şairleri ve onların da katkısıyla Ceditçiliğin bölgede etkisini incelemeye çalıştık.
Keywords : Karakalpak, Karakalpakistan, Özbekistan, Ceditçilik, Türkistan, Hoca Ahmet Yesevi, tasavvuf

ORIGINAL ARTICLE URL