DİVAN ŞİİRİNİN SÖZ VARLIĞI

Authors : Fatih Yerdemir

Pages : 49-71

Doi:10.65007/gaziturkiyat.1777561

View : 215 | Download : 266

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bir dilin sözcüklerinin, deyimlerinin, kalıp sözlerinin, atasözlerinin, terimlerinin ve çeşitli anlatım kalıplarının oluşturduğu bütüne söz varlığı denir. Söz varlığı, yalnızca bir dilde birtakım seslerin bir araya gelmesiyle kurulmuş ifade ve ibareler değil, aynı zamanda o dili konuşan toplumun maddi ve manevi değerlerinin yansıtıcısı, dünya görüşünün de bir kesitidir. Yaklaşık altı asır devam eden Divan şiirinde birçok söz varlığı bulunmaktadır. Türkçenin yanı sıra Türklerin birlikte yaşadığı milletlerin de söz varlıkları eserlere yansımıştır. Türkçe söz dizimi içerisinde Türkçe bir söyleyişle kendini ifade eden Divan şairleri, yeri geldiğinde ortak yaşadığı birtakım milletlerin söz varlığından da faydalanmışlar ve şiirlerinde kullanmışlardır. Çok uluslu bir devlet olan Osmanlının dili de çok ulusluydu. Divanlarımızda Türkçe, Arapça ve Farsça söz varlıkları kullanılıyordu. Divan şiirinin söz varlığı asırlara ve devirlere göre farklılıklar gösterir. 13. yüzyılda Anadolu’da Türkçe yalın söz varlığı tercih edilirken 15. yüzyıldan sonra İslam dininin etkisiyle eserlerde Arapça ve Farsça söz varlıkları ağırlık kazanmıştır. Bunların yanı sıra şairin eğitimi, okuduğu eserler, bağlı bulunduğu tarikat, yetiştiği çevre, girip çıktığı mahfiller, mesleği ve mizacı yazmış olduğu eserlerdeki söz varlığının seçimini etkilemiştir. Bu çalışmada Divan şiirinin söz varlığı ve bu söz varlığının çeşitlenip zenginleşmesindeki faktörler incelenmiştir.
Keywords : Divan şiiri, şair, sözvarlığı, ikilemeler, deyimler.

ORIGINAL ARTICLE URL