ÜRETİCİ-DÖNÜŞÜMSEL İŞLEMLER ÇERÇEVESİNDE BİRLEŞİK CÜMLELER

Authors : Eda Eyi

Pages : 235-256

View : 94 | Download : 94

Publication Date : 2023-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Üretici-dönüşümsel dil bilgisi, söz dizimiyle ilgili olan hususları incelemektedir. Bu kuramsal yaklaşım, bir dildeki cümle oluşturacak olan sözcüklerin birleşimlerinin dizilerini tahmin etmeye çalışmaktadır. Bundan dolayı üretici-dönüşümsel dil bilgisi, yüzey yapı ilişkilerinin yanında derin yapı ilişkilerini de göz önünde bulundurmaktadır. Bu çalışmada, sözcük bileşenlerinin dizilerinin hem derin hem de yüzey yapı ilişkileri göz önünde bulundurularak birleşik cümle konusu altında değerlendirilen şartlı birleşik cümle ve fiilimsilerle bağlanan birleşik cümle yapıları bu çerçevede incelenmiştir. Yan cümle ve ana cümle arasındaki bağlantıyı sağlayan birleşik cümle yapısı, bir dil bilgisi kategorisini oluşturmaktadır. Bir dildeki işaretsiz karşılıklar, üretici-dönüşümsel yaklaşımın derin yapısını oluşturmaktadır. Türkçede işaretsiz durumlar genel olarak iyelik menşeli üçüncü teklik ve çokluk şahıs ekleri ve zamir menşeli üçüncü teklik ve çokluk şahıs ekleri, geniş zaman eki, sıfatların tamladığı adların derin yapıda düşmüş biçimleri ve üzerinde durduğumuz birleşik yapının yan cümlesini oluşturan fiilin derin yapıda taşıdığı kip-zaman ve şahıs eklerini göstermek için kullanılmaktadır ve bu işaretsiz durumların yerini sıfır biçim birimi olarak adlandırdığımız birim tutmaktadır. Bu birimler, ek ya da gövde hâlindeki unsurların derin yapıda var sayıldığına işaret etmektedir. Bu çalışmada özellikle şartlı birleşik cümle ve fiilimsilerle bağlanan birleşik cümle yapıları üzerinde durulmuş ve bu yapıların neden birleşik cümle kategorisinde değerlendirilmesi gerekliliği belirtilmiştir.
Keywords : sıfır morfem, birleşik cümle yapısı, derin yapı, üretici dönüşümsel yaklaşım

ORIGINAL ARTICLE URL