Neue Inschriften im Museum von Bolu (Bithynion/Klaudiupolis)
Authors : Mustafa Adak, N Akyürek Şahin, Mustafa Güneş
Pages : 73-120
View : 39 | Download : 14
Publication Date : 2008-01-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Bolu Müzesi`nden Yeni Yazıtlar 1981 yılında hizmete açılan Bolu Müzesi`nde yaklaşık 65 civarında yazılı taş eser korunmaktadır. Bu eserlerin bir kısmı F. Becker-Bertau tarafından 1986 yılında yayımlanan Klaudiupolis kent korpusuna alınmıştır, bkz. Die Inschriften von Klaudiupolis insert ignore into journalissuearticles values(Inschriften griechischer Städte aus Kleinasien 31, Bonn 1986);. Bolu şehir merkezinde yapılan bir kazı sırasında bulunan ve sonradan müzeye getirilen iki gladyatör yazıtı ise M. Ündemiş ve D. French tarafından yayımlanmıştır, bkz. Epigraphica Anatolica 13, 1989, s. 91-98 insert ignore into journalissuearticles values(burada dn. 2);. Kentin 12 phylesinin İ. S. 198 yılında İmparator Septimius Severus`a diktikleri heykel kaidesini de Chr. Marek bilim dünyasına tanıtmıştır, bkz. Museum Helveticum 59, 2002, s. 31-50 insert ignore into journalissuearticles values(burada dn. 3);. Birçoğu müzede korunan ve henüz yayımlanmamış 35 eser ise 2005, 2007 ve 2008 yıllarında Bolu Müzesi`nde yaptığımız çalışmalar sırasında tarafımızdan tespit edilmiş olup bu makalede tanıtılmaktadır. Bu eserlerin beş tanesi 2008 yılında başka eserlerle birlikte civar köylerden getirilmiş olup bugün müzenin izni ile Bolu Valiliği`nin bahçesinde durmaktadır insert ignore into journalissuearticles values(burada no. 12, 18, 19, 25, 26);. Makalede Bolu bölgesinden daha önce yayımlanmış bazı eserler için insert ignore into journalissuearticles values(no. 18, 39 ve 40); ekleme ve düzeltme de önerilmektedir. Burada tanıtılan bazı eserlerin buluntu yerleri bilinmemektir. Bazıları merkezde bulunmuştur ve doğrudan Klaudiupolis kentine aittir. Müze envanterinde kırsal kesimden gelen bazı yazıtlar da bulunmaktadır. İki yazıt Karadeniz kıyısında Akçakoca yakınlarında bulunmuştur insert ignore into journalissuearticles values(no. 5 ve 17); ve Prusias ad Hypium kentine aittir. İki adak steli insert ignore into journalissuearticles values(no. 10 ve 15); Afyon Müzesi`ne ait olup Bolu Müzesi`nin kuruluş aşamasında 1979 yılında bu müzeye nakledilmiştir. Makalede tanıtılan eserlerin beş tanesi onur yazıtı insert ignore into journalissuearticles values(no. 1-5);, onbir tanesi adak yazıtı insert ignore into journalissuearticles values(no. 6-16);, dört tanesi mezar epigramı insert ignore into journalissuearticles values(no. 17-20);, ondört tanesi mezar yazıtı insert ignore into journalissuearticles values(no. 21-34); ve üç tanesi de geç dönem insert ignore into journalissuearticles values(Bizans); yazıtlarıdır insert ignore into journalissuearticles values(no. 35 ve 37-38);. Üzerinde yazıt bulunmayan ama khristogram olan küçük bir sunak da tanıtılmaktadır insert ignore into journalissuearticles values(no. 36);. Son olarak, üzerinde büyük bir olasılıkla hacim ölçüsü veren yunanca 63 rakamı kazınmış olan büyük bir pişmiş toprak pithos tanıtılmaktadır insert ignore into journalissuearticles values(no. 41);. Onur yazıtlarından bir tanesi insert ignore into journalissuearticles values(no. 1); İmparator Hadrianus onuruna dikilen bir heykelin kaidesidir. Klaudiupolis kentinin, sevgilisi Antinoos`un buralı olması nedeniyle imparator için ne kadar önem arzettiği ve imparatorun bu kente çok cömert davrandığı bilinmektedir. İki numaralı onur yazıtı Klaudiupolisli Domitius Ponticus Iulianus isimli genç bir şahsın kentin bule ve demosu tarafından ölümünden sonra onurlandırılmasıdır. 2008 yılında Bolu`nun ana caddelerinden birindeki bir kazı sırasında tesadüfen antik kentin stadyumunun bir kısmı ortaya çıkarılmıştır. Stadiuma ait yapı yazıtı günümüze kalmış olup yapı İmparator Hadrianus ve Klaudiupolis kentinin demosuna adanmıştır. Stadiumu yaptıran şahsın adı da yazıtta geçmekte olup ismi Domitius Ponticus Iulianus`tur. Bu şahıs, adının da açıkca gösterdiği gibi, buradaki iki numaralı yazıtta adı geçen şahıslarla akraba olmalıdır. Stadium ve yazıtı bu makalenin yazarları tarafından yayıma hazırlanmaktadır. Çeşitli valilik görevlerinde bulunmuş senatör Ulpius Arabianus`un amcası Aristaeus için diktiği üç numaralı yazıt hakkında bkz. M. Adak, Gephyra 4, 2007, s. 155-163. Prusias ad Hypium buluntusu olan beş numaralı yazıtta bir kült cemaati insert ignore into journalissuearticles values( bennos ); bir karı-kocayı onurlandırmaktadır. Yazıtta adı geçen cemaat bugüne kadar bilinmemekteydi. Adak yazıtlarına genel olarak bakıldığında ise, iki Phrygia adağı insert ignore into journalissuearticles values(Zeus Alsenos ya da Petarenos ve Hosios); hariç, Bithynia`da tapınım görmüş tanrılar karşımıza çıkmaktadır: Zeus, Zeus Soter, Meter Theon, Apollon, Artemis. Bunların dışında İmparator Titus için de bir adak sunağı vardır insert ignore into journalissuearticles values(no. 6);. Zeus`a yapılan sunulardan birisi Zeus büstü biçimindedir. Bu ikonografideki büstler Bithynia-Phrygia sınır bölgelerinde insert ignore into journalissuearticles values(Bilecik ve civarı); çok sayıda ele geçmiştir ve olasılıkla Bithynia`da da tapınım gören Zeus Bronton`u betimlemektedirler. Buradaki büstün de bu tanrıyı betimliyor olması olasılık dahilindedir. Mezar yazıtlarının büyük çoğunluğu profilli sütun biçimli büyük sunaklar üzerinde bulunmaktadır. Bu mezar tipi Doğu Bithynia ve Batı Paphlagonia bölgelerinin tipik bir özelliği olup birçok benzeri bulunmaktadır. Yükseklikleri iki metreyi aşan bu mezar taşları, uzaktan da görülebilmeleri için olasılıkla ölünün gömülü olduğu mezarın üzerinde bulunan Tümülüslerin tepesinde durmaktaydı. Mezar yazıtları dört tanesi hariç, vezinli değildir ve yazıtlardaki ifadeler bölgeye özgüdür. Dört mezar yazıtı ise epigramları da içermektedir insert ignore into journalissuearticles values(no. 17-20);. Bunlardan iki epigram distikhonlar şeklinde kaleme alınmıştır insert ignore into journalissuearticles values(no. 17 ve 20);. 18 numaralı şiir tamamen Heksametronlardan oluşmaktadır. 19 numaradaki şiir ise İambik Trimetron ölçüsünde yazılmıştır. Mezar taşları üzerine zaman zaman işlenen bağcı bıçağı insert ignore into journalissuearticles values(no. 20, 25, 26); gibi motifler yörenin çiftçi karakterini vurgulamaktadır. Mezar stellerinden bir tanesi insert ignore into journalissuearticles values(no. 33); Phryg stilinde yapılmıştır ve Bithynia bölgesinin birçok yöresinde Phryg kültürünün varlığı bilinmektedir. Hıristiyanlık dönemine ait yazıtlar ise, üzerinde Khristogram içeren yazıtsız ufak bir altlık insert ignore into journalissuearticles values(no. 36); dışında, üzerinde İncil`e ait bir cümle bulunan levha parçaları insert ignore into journalissuearticles values(no. 35); olasılıkla bir kiliseye aittir. Yonca yaprağı biçimindeki vaftiz teknesi insert ignore into journalissuearticles values(no. 37); ve haç biçimindeki insert ignore into journalissuearticles values(no. 38); levha ise mezar taşları olup üzerlerinde yazıtları vardır. Yazıtlardan birisinde insert ignore into journalissuearticles values(no. 38); bir presbyter`in insert ignore into journalissuearticles values(din görevlisi); adı geçmektedir. Makaledeki yazıtlar özellikleri ve içerikleri itibariyle genel olarak Klaudiupolis ve çevresinin özelliklerine uymaktadır ve bu bölge hakkındaki bilgilerimizi zenginleştirmektedir. Yazıtlarda yerli insert ignore into journalissuearticles values(Phryg isimleri dahil);, Yunan ve epeyce de Latin şahıs isimlerine rastlanmaktadır ve bölgedeki Romalılaşma bu isimler aracılığıyla da izlenebilmektedir. Yazıtlarda Bithynia bölgesinde çok gözlemlenen çok sayıda ligatüre rastlanmaktadır. Makalede ayrıca Bolu Müzesi ` nde korunan ancak yazıtı olmayan birkaç eser de tanıtılmaktadır. Bunlar katalogda numara 42-53 arasında incelenmektedir. Yazıtsız iki altar insert ignore into journalissuearticles values(no. 42-43);, iki phallos taşı insert ignore into journalissuearticles values(no. 44-45);, figürlü insert ignore into journalissuearticles values(no. 46-49); veya figürsüz insert ignore into journalissuearticles values(no. 50-51); ostothekler, ostothek biçimli gövdesi olan bir mezar taşı insert ignore into journalissuearticles values(no. 52); ve bir vaftiz teknesinden insert ignore into journalissuearticles values(no. 53); oluşmaktadır. Makalede tanıtılan yazıtların Türkçe çevirileri aşağıdaki gibidir: 1. Hayırlı uğurlu olsun! Tanrı Traianus Parthicus`un oğlu, Tanrı Nerva`nın torunu Imparator Kaisar insert ignore into journalissuearticles values(Augustus Hadrianus`u); - - - - insert ignore into journalissuearticles values(filanca dikti);. 2. Halk ve Danışma meclisi üç kez başrahiplik ve iki kez baş yöneticilik yapan, Gymnasium yöneticisi insert ignore into journalissuearticles values(Gymnasiarkh); ve kendi parasıyla yarışma şenliği düzenleyicisi insert ignore into journalissuearticles values(Agonothet); ve imparator kültü rahibi insert ignore into journalissuearticles values(Sebastophant); olan Titus Domitius Pius Iulianus`un oğlu rahmetli Gnaeus Domitius Ponticus Iulianus Neos`u insert ignore into journalissuearticles values(onurlandırdı);. Oğlunun insert ignore into journalissuearticles values(heykelini); babası dikti. 3. Pek tatlı amcası Ulpius Aristaeus`u konsül sınıfından Ulpius Arabianus insert ignore into journalissuearticles values(onurlandırdı);. 4. Onur yazıtı fragman biçimdedir. Anlam çıkmamaktadır. 5. Totrianos hasat şenliği cemaatı Meiros oğlu Menagoras`ı eşi Menophila ile birlikte ünseverliklerinden dolayı insert ignore into journalissuearticles values(onurlandırdı);. 6. Titus Flavius Kaisar Augustus`a kendi rahibi Antipatros oğlu Demetrios insert ignore into journalissuearticles values(bu sunağı); kendi kesesinden insert ignore into journalissuearticles values(adadı);. 7. Hayırlı uğurlu olsun! Tanrıların Anası`na insert ignore into journalissuearticles values(bu altarı); M. Octavius ve Claudia Detaris insert ignore into journalissuearticles values(adadılar);. 8. Hayırlı uğurlu olsun! Tanrıların Anası`na insert ignore into journalissuearticles values(bu sunağı); Maximus ve Asklapis köylerinin insert ignore into journalissuearticles values(esenliği için); adadılar. 9. Hayırlı uğurlu olsun! Kurtarıcı Zeus`a insert ignore into journalissuearticles values(bu sunağı); Maximus ve Asklapis köylerinin insert ignore into journalissuearticles values(esenliği için); adadılar. 10. - - - - - - kendi büyükannesi ve tüm insert ignore into journalissuearticles values(aile fertleri için); Zeus insert ignore into journalissuearticles values(Alsenos/Petarenos`a); adağı insert ignore into journalissuearticles values(sundu);. 11. Attalos oğlu, Kallipos torunu Rhodon Zeus`a adak olarak insert ignore into journalissuearticles values(sundu);. 12. Hayırlı uğurlu olsun! Efendi Apollon`a bu hediyeleri taşçı ustası Kyrillos insert ignore into journalissuearticles values(sundu);. 13. Hayırlı uğurlu olsun! Aelius Hippokrates tanrıça Artemis`e adağı insert ignore into journalissuearticles values(sundu);. 14. Demeter, Pluton ve Demeter`in kızı Kore için insert ignore into journalissuearticles values(bunu); Mummianus insert ignore into journalissuearticles values(adadı);. 15. Straton oğlu Nestor Hosios`a adağı insert ignore into journalissuearticles values(sundu);. 16. Döğüş oyunları organize eden insert ignore into journalissuearticles values(agonothetes); Flaccianus Paulus insert ignore into journalissuearticles values(bu); altarı Ksylopolis`te dikti. 17. insert ignore into journalissuearticles values(Ben); Glykon oğlu, Noukhouros`un torunu, - - - Aur.? Glykon bu mezar odasını kendim ve eşim Symmakhos kızı 29 yıl insert ignore into journalissuearticles values(yaşayan); Tryphose için ve Noukhouros kızı 50 yıl yaşayan Krysion için yaptırdım; Başka hiçkimse insert ignore into journalissuearticles values(buraya gömülmeye izinli değildir);. Sağlıcakla! Yabancı, yürürken Glykon`un mezarına düşerse yolun, göreceksin resim içindeki şeklini! Yaşarken Pierialı Musaların bilge sözlerini öğrendi ve keşfetti kendi sanatını tüm erdemiyle. Alkinoos devrinde daha çok saygı gören dindarlık ve konukseverlikte öne geçti. Çevrende gördüğün ürün dolu toprağa bilgisiyle bereket verdi; birçok insan ise bu adamın yaşantısını ve zekasını latif dindarlığından ötürü övdüler. 18. Ey erdemi tüm insan! Tüm yaşayanlara dost oldun insert ignore into journalissuearticles values(sen);, çünkü tatlı sözlerle ihtimam eden doktor idin! Vah bana, ben zavallı, nasıl zehir gibi bir acıyı tadıyorum, asil, sevgili kocam alındı elimden! Senin korkunç ölümünle yıkılalı beri ey Prokopios, hoş bir hayatım yok artık benim, aksine isyankar! Sen ey mükemmel insert ignore into journalissuearticles values(adam);! Hekim, sadakatinle mutluluk dolu, sana olan sonsuz özlemimle bu mezarı senin için asil ana-babanla birlikte yaptırdık. Bu Tümülüs iki doktoru saklıyor insert ignore into journalissuearticles values(içinde);, muhteşem rahmetli, yani Prokopios`u, benim eşimi ve bana aynı ananın doğurduğu ve onu onurlandırmak için meşhur babasının bu mezarı yaptırdığı, onun parlak insert ignore into journalissuearticles values(küçük); kardeşi Helladios`u! 19. Bütün insanların dost olarak özlemini duydukları insert ignore into journalissuearticles values(bu); adamı ve delikanlıyı, ömrünü saygıdeğer biçimde geçirmiş olan insert ignore into journalissuearticles values(bu adamı);, bilge Smaragdos`u, tanrının güvenini kazanmış olan insert ignore into journalissuearticles values(bu adamın heykelini); dikti onunla saygın bir ömür geçiren Kalliste. Hatırası nedeniyle yaptırdı bu mezarı insert ignore into journalissuearticles values(babalarını); seven evlatlarıyla birlikte. 20. - - - - meşhur insert ignore into journalissuearticles values(idi?); - - - - - memuriyette, ticarette ve ekip-biçmede - - - -. Saygıdeğer eşi Domna dikti bu mezar taşını, ebedi hatırasının ve dindarlığının bir göstergesi olarak. 21. Quintus oğlu Papias, eşi Gaius kızı, 35 yıl yaşayan Nana`nın anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezar taşını dikti.); 22. Benden doğanların ve ebeveynlerinin mezarının - - - - - olması ve - - - - - 23. Aleksandros, Gnaeus ve Lycius pek tatlı ebeveynleri Demokrates und Tittha`nın anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezar taşını diktiler.); 24. Byblas? oğlu Herennios hayattayken kendisi için ve eşi Eia`nın anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı yaptırdı);. 25. Aramion oğlu Lucius kendi eşi Tittha`nın anısına ve kendisi için hayattayken ve aklı yerindeyken ve çocukları Lucius ve Khrestos. Sağlıcakla! 26. Aureliuslar Iulianus ve Aleksandros, Domitianus, Kyriainos, biricik ebeveynleri, hayatta olan babaları Aurelius Iulianus ve rahmetli olan anneleri Aurelia Kyriaine`nin anısına. Sağlıcakla! 27. Aelia Tittha, oğlu Nikandros oğlu Nikandros`un anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı dikti);. 28. Moskhos oğlu Lykomedes eşi Kassendra`nın ve çocukları Moskhos ve Menandros ve Straton ve Lykomedes insert ignore into journalissuearticles values(annelerinin); anısı vesilesiyle. 29. Aurelius Lucius hayattayken ve aklı yerindeyken kendisi için ve erken vefat eden eşi Aurelia Magne`nin anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı dikti);. 30. - - - - - - 20 yıl yaşayan pek sevgili oğlu - - - - - - - anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı dikti); . 31. - - - - - - biricik ebeveynlerinin anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı dikti); . 32. - - - - -ios ve - - - - -os pek sevgili ebeveynleri Arche- - - ve Aphia`nın anısına insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı diktiler); . 33. 7. yılda. - - - - - 34. Menias insert ignore into journalissuearticles values(?); oğlu Mundus - - - - - 35. Emmanuel; Tanrı içimizdedir! 36. Eserin üzerinde yazıt yok. Ancak alpha ve omega harflerini içeren bir Christi monogram var. 37. Aleksandros`un adağı için. 38. Burada anısı pek aziz presbyter insert ignore into journalissuearticles values(din görevlisi); Polykhronis yatıyor. 39. Aleksandros ve Cornutus, hasreti çekilen çocuk, Hermadion ve Syntrophia`nın oğulları, 4 yıl yaşayan Myrismos için insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı diktiler);. Sağlıcakla! 40. Aleksandros`un kızı Seilia`nın hatırası için annesi Aleksandra insert ignore into journalissuearticles values(bu mezarı dikti);. 41. Depolama kabı pithosun üzerinde sadece olasılıkla ölçü bildiren ΞΓ = `63` rakamları ile onların da altında ΚΠrakamları vardır. Diğer eserlerin üzerinde yazıt yoktur.Keywords :
ORIGINAL ARTICLE URL