Gevaş Rüşdiye Mektebi Örnekliğinde Osmanlı Taşra Eğitiminde Modernleşmenin Sınırlılıkları (1887-1913)

Authors : Mehmet Emin Genli

Pages : 130-147

Doi:10.56671/hafizadergisi.1773315

View : 48 | Download : 129

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Osmanlı Devleti’nin Tanzimat dönemi eğitim reformları kapsamında, Van Vilayeti’ne bağlı Gevaş (Vastan) kazasında 1887 yılında kurulan Rüşdiye Mektebi’ni incelemektedir. Osmanlı eğitim sisteminin modernleşme sürecinde önemli bir yere sahip olan rüşdiye mektepleri, sıbyan okullarıyla ileri düzey okullar arasında bir geçiş kademesi olarak tasarlanmıştır. Ancak, taşradaki uygulamalar, merkezi politikaların yerel gerçekliklerle uyumsuzluğunu sıklıkla ortaya koymuştur. Gevaş Rüşdiye Mektebi, bu bağlamda, taşra eğitiminin karşılaştığı yapısal ve sosyo-ekonomik zorlukları anlamak için önemli bir örnek sunmaktadır. Makale, okulun kuruluş sürecini, öğretmen kadrosunu, öğrenci sayılarındaki dalgalanmaları, müfredat yapısını ve fiziksel koşullarını detaylı bir şekilde ele almaktadır. Osmanlı arşiv belgeleri ve salnameler ışığında, okulun eğitim faaliyetleri, düşük öğrenci katılımı, öğretmen eksikliği ve altyapı yetersizlikleri gibi sorunlar analiz edilmiştir. Gevaş Rüşdiyesi’nin 1913 yılında ibtidai okula dönüştürülmesi, taşra eğitiminde reformların uygulanmasındaki zorlukları yansıtmaktadır. Çalışma, bu dönüşüm sürecini, merkezi otoritenin eğitim politikalarının yerel düzeydeki etkisizliğini ve taşra eğitiminin sosyo-ekonomik dinamiklerini değerlendirerek açıklamaktadır. Bu bağlamda, makale, Osmanlı taşra eğitiminin modernleşme çabalarına mikro bir perspektif sunarak, literatürdeki taşra odaklı çalışmaların eksikliğini gidermeyi amaçlamaktadır. Gevaş Rüşdiyesi’nin bütün süreci, Osmanlı eğitim reformlarının taşradaki sınırlarını ve yerel bağlamdaki uygulanabilirlik sorunlarını ortaya koyarak, eğitim tarihine özgün bir katkı sağlamaktadır.
Keywords : Rüşdiye Mektepleri, Osmanlı Eğitim Reformları, Tanzimat, Gevaş, Modernleşme

ORIGINAL ARTICLE URL