Ahad Haberlerin Zemahşerî’nin İtikadî Yorumlarındaki Rolü Ve Mezhebînin Yönteminden Farklılaşması

Authors : Esme İleri, Fuat İstemi

Pages : 148-166

Doi:10.56671/hafizadergisi.1802338

View : 105 | Download : 139

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Mu’tezilî âlimler, itikadî meselelerde zannî bilgi ifade etmesi nedeniyle haber-i vâhidin delil olarak kabul edilemeyeceği kanaatindedir. Mu’tezilîler, bu hadisleri kabul eden muhaddisleri de sert bir şekilde eleştirmişlerdir. Onlara göre, inançla ilgili konularda kesinlik arz etmeyen rivayetlere dayanmak metodolojik açıdan isabetli değildir. Zemahşerî, Mu’tezilenin temel ilkelerinin en önde gelen savunucularından birisidir. Neredeyse tüm nakilleri bu ekolün temel ilkeleri çerçevesinde değerlendirmeye çalışmıştır. Bu ilkeleri destekleyen her türlü hadisi kullanmaktan da çekinmemiştir. Sahih olduğu ispat edilen ahad hadisleri fıkhi konularda delil kabul eden fakat içerisinde hata barındırma ihtimali olduğu için bu haberleri itikadi konularda müstakil bir delil saymayan Mu’tezile’nin aksine Zemahşerî’nin ahad hadisi itikadi konularda delil olarak kullandığını görmekteyiz. Zemahşerî itikad ile ilgili hususlarda Mu’tezile’nin temel ilkeleriyle uyumlu olan ahad hadisleri el-Keşşâf adlı tefsiri başta olmak üzere eserlerine almıştır. Mu’tezile’nin temel ilkeleri ile çelişen ve bunlarla tenakuz halinde olan hadisleri reddetmeyip mezhebinin ilkeleri doğrultusunda tevil etmiştir. O, bu ilkelerle çelişen ve muhaddislere göre sahih olduğu ispat edilen hadisleri reddetmek yerine onları kendi mezhebinin görüşlerine uygun olacak şekilde tevil etme yoluna başvurmuştur. Yapmış olduğu bu tevil ile söz konusu hadisleri zayıf veya uydurma olarak nitelendirmek yerine onları eleştirmeden kabul etmiş ve mezhebinin itikadi görüşlerini destekleyen bir delile dönüştürmüştür.
Keywords : Anahtar Kelimeler: Hadis, Zemahşerî, Ahad Haber, Mu’tezile, el-Keşşâf

ORIGINAL ARTICLE URL