Mekansal Hafızayı Kaybetmek: Kentsel Dönüşüm, Mekan ve Hafıza İlişkisi Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma

Authors : Nazife Gürhan

Pages : 261-279

Doi:10.56671/hafizadergisi.1821316

View : 132 | Download : 234

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde 2016 yılı sonrasında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm projesinin sonuçlarından biri olarak mekânsal hafızanın yok oluşunu incelemektedir. Çalışmada mekân-bellek ve insan arasındaki karşılıklı ilişki çerçevesinde ortaya çıkan mekânsal hafızanın ani bir kırılma ile yok edilmesi ve ortaya çıkan mekânsal değişim ve dönüşümün bireylerde yarattığı sosyo-psikolojik süreçler incelenmektedir. Nitel bir araştırma tasarımının kullanıldığı bu çalışmada, Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde yaşamaktayken 2015 yılında bölgede ortaya çıkan çatışma süreci sonrasında mekândan ayrılmak zorunda kalmış ve mahalleleri kentsel dönüşüme uğramış kent sakinleriyle katılımcı gözlem ve derinlemesine görüşmelerin bir kombinasyonu kullanılmıştır. Kartopu örneklem tekniği kullanılarak yürütülen bu çalışmada 23 ile 60 yaş aralığında 16 katılımcı (10 kadın, 6 erkek) ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma bulguları, çatışmaların ardından hızla uygulanan kentsel dönüşüm sürecinin, bölgenin tarihsel ve mekânsal dokusunu tahrip ettiğini ve kolektif hafızanın silinmesine yol açtığını ortaya koymaktadır. Bu durum katılımcılarda derin üzüntü, mutsuzluk, çaresizlik, kaybetme ve geçmişe özlem duygularını açığa çıkarmıştır. Çalışma sonucunda kolektif bellekte kodlanan mekânsal öğelerin yok edilmesiyle açığa çıkan mekânsal hafıza kaybının bireylerin kimlik, aidiyet ve toplumsal bağları üzerinde derin etkiler yarattığı ortaya konulmuştur.
Keywords : Mekân, bellek, kentsel dönüşüm, kimlik, aidiyet

ORIGINAL ARTICLE URL