Mimarlık tarihyazımında temsiliyet paradoksu: İslam mimarisi

Authors : Ömer Faruk Günenç

Pages : 12-43

Doi:10.31198/idealkent.1677147

View : 442 | Download : 265

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Mimarlık pratikleri, sıklıkla bugünden kurulan düşüncelerin, ideolojilerin ve inanç formasyonlarının temsilcileri olarak kavranır. Bu kavrama biçiminde mimarlık ürünü susturulur, sesi duyulmaz, neredeyse tarih dışına itilir. Toplumsal koşullar çerçeve dışında bırakılarak, mimarlık ürünlerinin vücuda getirildiği zamanlarda var ol(a)mayan anlamsal aşırılıklar geçmişe giydirilir. Bu giydirme pratiği, fiziksel çevrenin modern anlamlar tarafından yukarıdan belirlendiği arzusuyla şekillenen sızdırmaz bir determinist ilişki biçimidir. Mimarlık pratikleri neden ve hangi biçimlerde dışavurumcu bir düzlemde tahayyül edilir, kavranır ve yazılır? Mimarlık neden ideolojileri ve inanç formasyonlarını yansıtır, temsil eder? Buradaki çabayı, düşünsel bir modeli mimarlık tarihyazımına devşirmenin anlamı üzerine eleştirel bir soruşturma olarak görmek anlamlı olur. Söylem analizinin eksen alındığı bu çalışmada, çeşitli örneklerle temsiliyet sorunsalı başlığında betimlenen tarihyazımsal problem, İslam mimarisi özelinde üç başlık altında tartışılıyor. Birincisinde sanat/mimarlık tarihi taksonomilerinde tin arayışlarına yaslanan düşünce üretiminin açmazları yer alıyor. İkincisinde mimarlık ürünlerini kozmolojiyi ya da dini yorumları dışavuran temsil nesneleri olarak kavrayan yaklaşımlar sorunsallaştırılıyor. Sonuç ve tartışma bölümünde birtakım sorularla, sorgulanmaksızın yinelenen bir düşünce modelini yapıbozuma uğratmanın imkânları aranıyor. Bu metin, mimarlık tarihyazımının dünyevileştirilmesini ve bugünden kutsanan anlamsal aşırılıklarla ayağına bağlanan prangalardan özgürleştirilmesini öne sürmektedir.
Keywords : mimarlık, mimarlık tarihi, tarihyazımı, islam mimarisi, mimari temsiliyet.

ORIGINAL ARTICLE URL