Dijital Ebeveynlik ve Gözetim Kapitalizmi: Ailede Bedensel Disiplinin Yeni Biçimleri

Authors : Mustafa Gültepe

Pages : 77-98

Doi:10.54722/iletisimvediplomasi.1795737

View : 299 | Download : 502

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, dijital ebeveynlik uygulamalarının aile içi gözetim pratikleriyle nasıl kesiştiğini ve gözetim kapitalizminin mikro ölçekte işleyen bir mekanizması olarak nasıl konumlandığını incelemeyi amaçlamaktadır. Makalede dijital ebeveynlik; ebeveynlerin çocuklarının dijital teknolojilerle etkileşimlerini düzenlediği, yönlendirdiği ve denetlediği bir süreç olarak ele alınmakta; bu süreç güvenlik, dijital okuryazarlık, etik çevrim içi davranışlar ve çevrim içi risklerden korunma gibi boyutları içermektedir. Bulgular, internet filtreleme yazılımları, ekran süresi kontrol uygulamaları, sosyal medya izleme sistemleri ve konum takip hizmetleri gibi dijital araçların yalnızca koruyucu işlevler sunmadığını; aynı zamanda çocukların mahremiyetini daraltarak özgürlük alanlarını kısıtladığını göstermektedir. Zuboff’un gözetim kapitalizmi teorisi bağlamında, bu araçların ebeveyn kontrolünün ötesine geçerek teknoloji şirketlerinin veri toplama süreçlerine destek olan mekanizmalar hâline geldiği ortaya koyulmaktadır. Araştırma, nitel yöntemle yürütülmüş; literatür taraması, doküman analizi ve 12 katılımcıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz ve eleştirel söylem analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, aile içi ilişkilerin dijital araçlar aracılığıyla yeniden yapılandığını göstermektedir. Sonuç olarak dijital ebeveynlik uygulamalarının, aile içi disiplin ve çocukların özneleşme süreçlerini dönüştüren yeni gözetim biçimleri ürettiği saptanmıştır. Çalışma, çocuk hakları, veri güvenliği ve aile mahremiyeti konularında hem iletişim politikaları hem de dijital diplomasi alanlarında yeni tartışmalar açmakta; bu nedenle politika yapıcılar ve ebeveynler için gözetim yerine rehberlik temelli yaklaşımların geliştirilmesini önermektedir.
Keywords : Dijital ebeveynlik, gözetim kapitalizmi, panoptikon, psikopolitika, mahremiyet

ORIGINAL ARTICLE URL