Yapay Zekâ Çağında Gençlik: Sentetik Medya İçerikleri ve Eleştirel Okuryazarlık Üzerine Fenomenolojik Bir İnceleme

Authors : Gıyasettin Yıldız
Pages : 315-350
Doi:10.53791/imgelem.1732361
View : 76 | Download : 135
Publication Date : 2025-09-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Yapay zekâ (YZ) tarafından üretilen sentetik medyanın yaygınlaşması, dijital bilgi ekosistemini kökten değiştirmekte ve özellikle bu teknolojilerin en yoğun kullanıcısı olan Z kuşağı için yeni fırsatlar ve zorluklar ortaya koymaktadır. Bu çalışma, çalışmaya katılan Z kuşağı gençlerin sentetik medya ile yaşadıkları deneyimleri, bu içeriklere yönelik algılarını, kullandıkları bilgi doğrulama stratejilerini ve eleştirel okuryazarlık pratiklerini fenomenolojik bir yaklaşımla derinlemesine anlamayı amaçlamaktadır. Çalışma, gençlerin YZ araçlarını benimsemelerini (Teknoloji Kabul Modeli), bu araçlarla üretilen içerikleri değerlendirmelerini (Eleştirel Medya Okuryazarlığı) ve bu sürecin yarattığı deneyimi (Fenomenoloji) bütünleştiren özgün bir kuramsal çerçeve önermektedir. Araştırma, Harran Üniversitesinde öğrenim gören 18-24 yaş arası 22 genç ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanmaktadır. Bulgular, gençlerin YZ araçlarını pratik fayda ve kullanım kolaylığı nedeniyle benimsediğini, ancak bu benimsemenin ardından gelen manipülatif içeriklerin “epistemik kaygı” ve dijital benliğe yönelik bir tehdit olarak algılanan “doppelgänger korkusu” gibi derin duyuşsal tepkilere yol açtığını göstermektedir. Katılımcıların doğrulama pratikleri, bu kaygılara karşı geliştirilen gayriresmi “dijital kendini koruma” stratejileri olarak ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak, çalışma, gençlerin bireysel başa çıkma stratejilerinin yetersiz kaldığını ve bu durumun medya okuryazarlığı eğitiminin müfredata entegre edilmesi ve platformların yasal düzenlemelerle sorumlu tutulması yönünde güçlü bir kolektif talep doğurduğunu ortaya koymaktadır.
Keywords : Sentetik Medya, Eleştirel Medya Okuryazarlığı, Yapay Zekâ, Z Kuşağı, Fenomenolojik Yaklaşım.

ORIGINAL ARTICLE URL