Dijital Panoptikonun Gölgesinde: Çalışma Sosyolojisinin Dönüşen Ufuklarında Platform Emekçiliği

Authors : Aleyna Yüksel

Pages : 273-298

Doi:10.53791/imgelem.1773800

View : 147 | Download : 463

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Review Paper

Abstract :Sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçişle birlikte dönüşen üretim ilişkileri, emek süreçlerini yeniden yapılandırmıştır. Bu dönüşümle birlikte emeğin niteliği değişmekte, çalışanlar dijital sistemler ve algoritmalar aracılığıyla denetim altında kalmaktadırlar. Bu çalışma, dijitalleşme ekseninde şekillenen platform ekonomisinin, emek süreçleri üzerindeki etkisini çalışma sosyolojisi çerçevesinde ele almaktadır. Özellikle Fordist üretim biçiminin yerini esnek üretim modellerine bıraktığı günümüzde, denetim ve kontrol mekanizmalarının da dönüşüme uğradığı gözlemlenmektedir. Braverman’ın emek süreci kuramı ve Foucault’nun disiplin toplumuna dair analizleri üzerinden, dijital platformlardaki algoritmik yönetim, kullanıcı puanlaması ve görünmez emek gibi uygulamalar değerlendirilmekte; böylece yeni bir dijital disiplin rejiminin izleri sürülmektedir. Ayrıca işçilerin bu yeni dijital düzen karşısında geliştirdikleri örgütlenme çabaları ve stratejiler de çalışmada kısaca ele alınmakta, dijital emek ortamında kolektif dayanışma ve direniş olanakları tartışılmaktadır. Literatür taramasına dayanan bu kuramsal değerlendirme, çalışma sosyolojisinin dijital çağda karşılaştığı dönüşümleri kavramsal bir çerçeveye oturtarak, emeğin denetimi ve öznelik biçimlerinin nasıl yeniden üretildiğine dair eleştirel bir perspektif sunmaktadır.
Keywords : Çalışma Sosyolojisi, Dijital Panoptikon, Algoritmik Denetim, Öz-Disiplin, Platform Kapitalizmi, Braverman, Foucault.

ORIGINAL ARTICLE URL