İslâm Siyaset Düşüncesinde Ulemânın İktidarı Denetleme Rolü: İzz B. Abdüsselâm Örneği

Authors : Bekir Karadağ
Pages : 89-116
View : 56 | Download : 81
Publication Date : 2025-12-23
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu makalede İzz b. Abdüsselâm örnekliğinde İslâm siyaset düşüncesinde ulemânın siyasal muhalefet araçlarından biri olarak siyasal iktidarı denetleme rolü incelenmektedir. Bu çalışma, ulemânın modern dönemde göz ardı edilen rollerinden biri olarak siyasal iktidarı elinde tutanları denetleme rolünü ortaya koyması açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda öncelikle İslâm siyaset düşüncesinde siyasal iktidar, dayanakları ve temel unsurları ele alınmaktadır. Sonrasında siyasal iktidarı elinde tutanların devlet gücünü kullanırken sınırlılığı tartışılmaktadır. Sonuçta bu gücü kullanmanın mutlak ve sınırsız olmadığı, bazı şartlarla sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda İslâm siyaset düşüncesinde siyasal muhalefet olgusunun mevcudiyetiyle ilgili tartışmalar önem kazanmaktadır. Konuyla ilgili çalışmalar yürütmüş olan bazı batılı araştırmacılar İslâm siyaset düşüncesinde siyasal muhalefet olgusunun bulunmadığını ileri sürerken İslâm dünyasında son dönemlerde yapılan kimi çalışmalar aksini ortaya koymuştur. Bu iddiayı ispatlayan birçok teorik temelin yanında İslâm tarihinde çok sayıda siyasal muhalefet örneklerinin bulunması, söz konusu olgunun fiili olarak bulunduğuna delil teşkil etmektedir. Siyasal muhalefet araçlarından biri olan iktidarı denetleme rolü, bütün Müslümanlara verilmiş olmakla beraber bu görevin fiili olarak ulemâ tarafından icra edildiği anlaşılmaktadır. İslâm tarihinde çok fazla örneği bulunan bu durumun önemli örneklerinden biri Eyyûbîler ve Memlükler dönemlerinin önde gelen âlimlerinden İzz b. Abdüsselâm’dır. Özellikle Mısır ve Suriye\\\'de yaşayan bu âlim, döneminin sultanlarına karşı dirayetli bir duruş sergileyerek siyasal iktidara muhalefet etmiştir. Bu makalede, İzz b. Abdüsselâm’ın siyasal iktidarı denetleme sürecinde benimsediği tutumun arka planı, başvurduğu muhalefet yöntemleri ve sergilediği bu muhalif duruş esnasında gözettiği temel ilke ve değerler nitel araştırma yöntemleriyle analiz edilmektedir. Böylelikle müellifin siyasal muhalefet modeli ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Keywords : Fıkıh, Siyasal İktidar, Siyasal Muhalefet, Ulemâ, İzz b. Abdüsselâm

ORIGINAL ARTICLE URL