Genetik Müdahale Kapsamında Biyoteknolojinin Yeni Ürünü CRISPR-Cas9 Tekniği, Etik ve Fıkhî Yansımaları

Authors : Muhammed Key

Pages : 165-201

View : 197 | Download : 170

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Genom düzenleme teknolojileri sayesinde organizmaların genomları değiştirilerek kalite, verimlilik ve istenilen niteliklerin kazandırılması sağlanmaktadır. Son çıkan biyoteknoloji ürünü CRISPR-Cas9 tekniği ise genom düzenleme alanında yeni bir çağ başlatmıştır. CRISPR-Cas9 tekniği etkinliği, verimliliği, kolay kullanımı ve ucuz maliyeti sebebiyle önceki genom düzenleme tekniklerine nazaran üstünlük sağlamıştır. Ayrıca CRISPR-Cas9 ile insan genomuna müdahale sıradan hale gelmiştir. Bu bakımdan biyoteknoloji ürünü CRISPR-Cas9 ile genetik kaynaklı hastalıkların teşhis edilmesine, önlenmesine, mutasyonların giderilmesine ve hastalıkların tedavi edilmesine imkân tanınmıştır. Aynı zamanda geliştirme, kapasite artırımı gibi kullanımlara da kapı aralanmıştır. CRISPR-Cas9 aracılığıyla genom düzenleme somatik ve germ hattına yönelik uygulanabilmektedir. Ancak bu teknoloji için hedef DNA ile sekanslanamaması, DNA’nın yanlış yerden kesilmesi, mutasyonlara sebebiyet vermesi ve mozaikliğin görülmesi gibi klinik engellerle de karşılaşılmıştır. İster engeller aşılmış olsun ister aşılmamış olsun genom düzenlemenin insan genomu üzerinde kullanımının yaratıcı rolünün üstlenilmesi, fıtratın değiştirilmesi, insanın onuruna halel getirilmesi, doğaya zarar verilmesi, tasarım bebek fikri ve neslin bozulma tehlikesi gibi sakıncaları da bulunmaktadır. Dolayısıyla genom düzenleme teknolojilerinden CRISPR-Cas9’un faydalı ve zararlı yönlerini ortaya koymak, etik ve fıkhi açıdan yol açacağı sakıncalara ışık tutmak çalışmamızın başlıca amacını ortaya koymaktadır. Diğer taraftan CRISPR’ın tedavi yönüne değinilmiş olup gelecekteki kullanım alanlarına ışık tutulmaya çalışılmıştır.
Keywords : İslam Hukuku, CRISPR-Cas9, Genom Düzenleme, Germline, Somatik, Tasarım Bebek

ORIGINAL ARTICLE URL