Sultan Abdülmecid Türbesi ve Siyah-Gri Kalem İşi Süslemelerinin Değerlendirilmesi
Authors : Fatih Sarımeşe
Pages : 277-316
Doi:10.31591/istem.1732502
View : 178 | Download : 213
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Osmanlı mimarisinin geç dönem örneklerinden biri olan ve İstanbul’un tarihi yarımadası olan Suriçi bölgesinde inşa edilen son padişah türbesi, Yavuz Sultan Selim Külliyesi içerisinde yer alan Sultan Abdülmecid Türbesi’dir. Bu yapı, mimarlık tarihi açısından hem konumu hem de dönemsel özellikleri bakımından dikkat çekici bir yapı olmasına rağmen, literatürde oldukça sınırlı düzeyde ele alınmıştır. Türbenin kesin inşa tarihi tam olarak bilinmemektedir, ancak eldeki mevcut veriler doğrultusunda, türbenin muhtemelen 1855 yılında vefat eden Sultan Abdülmecid’in şehzadeleri için yaptırıldığı düşünülmektedir. 1861 yılında vefat eden Sultan Abdülmecid’in, dedesi Yavuz Sultan Selim’e duyduğu büyük saygı ve hayranlıktan dolayı, bu türbeye defnedildiği bilinmektedir. Türbe, 2001 yılında Milli Saraylar Daire Başkanlığı tarafından kapsamlı bir restorasyon sürecine alınmış ve bu restorasyon sırasında iki farklı döneme ait kalem işi süslemelerin varlığı tespit edilmiştir. Bu süslemelerin ilk dönemine ait kompozisyonlar, siyah ve gri tonlarda, oldukça sade ve zarif çizgilerle uygulanmış olup, muhtemelen yapının ilk inşa dönemine aittir. İkinci dönem süslemeler ise Sultan Abdülmecid’in türbeye defnedilmesinden sonra yapılmış, daha renkli ve gösterişli bir anlayışla hazırlanmıştır. Ancak 2001 yılındaki restorasyonda ikinci dönem süslemeler, özgün formlarından uzaklaşılarak ölçekleri büyütülmüş ve zayıf bir işçilikle yeniden uygulanmıştır. 2024 yılında başlatılan yeni restorasyon çalışmaları sırasında yapılan raspa işlemleriyle birlikte, ilk dönem siyah-gri kalem işi süslemelere ait detaylar gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu süslemeler, 19. yüzyıl Osmanlı kalem işi sanatının çeşitliliğini ve estetik anlayışını yansıtması açısından büyük öneme sahiptir. Özellikle Sultan II. Mahmud devrinde inşa edilen yapılarda görülmeye başlanan siyah-gri kalem işi süslemeleri zamanla İstanbul’daki pek çok yapıda uygulanmıştır. Yeni inşa edilen yapıların yanı sıra 19. yüzyılın ikinci yarısında onarım geçiren yapılarda da bu kompozisyonları takip edebilmek mümkündür. Bu çalışmada hem Sultan Abdülmecid Türbesi’nin mimarisi ve kalem işi süslemeleri incelenmiş hem de siyah-gri renkte yapılmış benzer kalem işi süslemeleriyle üslup analizi yapılmaya çalışılmıştır.Keywords : Osmanlı mimarisi, Sultan Abdülmecid Türbesi, Restorasyon, Kalem işi süslemeleri, 19. yüzyıl Osmanlı sanatı
ORIGINAL ARTICLE URL